Оқи отырыңыз

Мықты болсаң, өзгенің жетістігін, өзіңнің кемістігіңді көре біл. 

Автор: Қадыр Мырза Әли

— Редактор бағаны —

Сүйінші, «Massaget» мобильді қосымшасы іске қосылды!
Сүйінші, «Massaget» мобильді қосымшасы іске қосылды!

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Бас редакторы

Материал жіберу БЛОГ ЖАЗУ

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Негізгі / Мәңгілік ел / Түп тамыр / Қазақ хандығы - 550 жыл / Ақберен / Қазақтың дәстүрлі әскери шендері

Қазақтың дәстүрлі әскери шендері

Қазақтың дәстүрлі әскери шендері

Ұлы дала төсі үшін күрес ерте заманнан бері тоқтаған емес. Сол себепті де мұнда мекен еткен ежелгі сақтар, одан кейінгі ғұндар, көк түріктер басқа емес, соғыс өнерін жетік меңгеруге, әскери жүйені дамытуға, жауынгерлік тәртіпті қалыптастыруға ұмтылған. Көне өркениеттер мен мемлекеттердің ұстанған дәстүрлері халқымызға да мұра ретінде қалды. Нәтижесінде қазақ әскери жүйесі мен лауазымдары қалыптасты. Ежелден бекіп, тамыр жайған жауынгерлік рух қазіргі жеткіншектерге қан арқылы берілсе, лауазымдар заманға сай өзгеріске ұшырады. Осы ретте, жас ұрпақ өткенін біліп, болашаққа нақты қадам жасасын деген оймен, назарларыңызға бабаларымыз әскерде қандай тәртіп ұстанғанын, қай лауазымдағы адамның мойнына қандай іс жүктелгенін көрсететін тізімді ұсынбақпыз.

Аламан – ру аралық қақтығыстарды шешуге шебер, өзі шешен әрі мықты адамдарға берілген атақ. Қазақ тілінде аламан сөзінің бұқара, қауым, көпшілік, жалпы халық, бүкіл деген ел мағынасы да сақталған. Сонымен қатар ертеректе хан тұқымына жатпайтын қара халықты да аламан деп атаған.

Аламан басы – бір топ аламанды басқаратын адам.

Жауынгер – басшыларының бұйрығын екі етпей орындауға міндеттелген қатардағы әскери адам.

Сарбаз – арнайы дайындықтан өткен жауынгер. Сарбаздар төтенше сәттерде өз бетінше іс-әрекет жасауға құқылы. Десе де, көп жағдайда басшыға бағынуға міндетті.

Шабарман – әскери адам болмаса да, қару ұстауға құқы бар, хат жеткізіп, ханның арнайы бұйрықтарын орындаумен айналысатын адам.

Алғыншы – соғыс жағжайында алдыңғы жау бетін шолушы.

Жасауыл – әскери басшының бұйрығын орындаушы шабарман, әскерге азық-түлік, қару-жарақ тасумен айналысып, бекіністердің қақпасын күзететін топты басқаратын адам. Кейде жасауылдарды "ертөле" деп те жатады. Халық ішінде: "Жаманды жасауыл қойса, жалғыз ұлының көзін шығарады" деген сөз қалған.

Батыр – асқан ерлігімен көзге түсіп, ел алдында абыройы асқақтаған жауынгерлерге берілген атақ. Көбіне "батыр" сөзі адамның есіміне қосақталып айтылатын болған.

Баһадүр – қас батырларға берілген атақ. Әдетте бұл атақты төре тұқымынан шыққан ақсүйектер немесе шайқас кезінде ханды өлімнен аман алып қалған батырлар иемденген. Кейде халықты жаудан құтқарған жандар да ел арасында "баһадүр" атанған.

Сардар – әскери іс-қимылдарды жетік меңгерген, тұтас жасақты басқара алатын батыр. Әдетте сардарлар жаужүрек әрі елге дана, ерге пана болған.

Қолбасшы – кез келген қолды бастай алатын батыр. Қолбасшылар қашанда хандардың сенімінде болған. Сол себепті хан тапсырамасымен мемлекеттік маңызы бар құпия істерді де жүзеге асырған.

Онбасы – орта ғасырларда қалыптасқан әскери шен. Ол он адамнан тұратын топты басқарады. Әдетте осы он адамға барлау, тыңшылық жұмыстары және арнайы тапсырмалар жүктелген. Онбасы жүзбасыға бағынады.

Жүзбасы – қарамағында жүз жауынгері бар адам. Бір жүзбасшыға он онбасшы бағынған.

Мыңбасы – мың сарбаздан тұратын қолды басқарушы, кейде мыңбегі деп те аталады. Мыңбасына түрікше – бек, моңғолша – ноян, арабша – әмір деген лауазым беріліп, әскери билікпен бірге уәлаяттар мен ұлыстарға әкімшілік билікке тағайындалған.

Түменбасы – он мың әскерден құралған қолды басқаратын адам. Бұл көшпелі түрік және моңғол ұлыстарында болған лауазым. Бір түмен өз ішінде мыңдық пен жүздікке бөлінеді.

Бас қолбасшы – соғыс кезінде де, бейбітшілік уақытында да мемлекеттің қарулы күштерін басқаратын тұлға. Өздігінен шешім қабылдап, әскери іс-қимылдар қалай жүретінін айқындайтын адам. Әдетте, Қазақ хандығы кезінде бұл лауазым ханға берілген.

1407 11
Рейтинг: +2

Дайындаған: Yernar Almabek
Қосылған күні: 20 қазан, 14:37
Пікірлер

Бұл жазбаға әлі пікір жазылған жоқ. Бірінші болып пікір білдіріңіз.

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Әлеуметтік желі арқылы кіру:

Соңғы аудармалар

"Мектеп 2017" 1-бөлім

Атауы: Мектеп 2017 Режиссері: Пак Джин Сок Бөлім саны: 16 Басты рөлдерде:  Соль Ин А, Чан Дон Юн, Ким Се Чжон, Ким Хи Чон

BTS –
BTS – "Blood,sweat & tears" [kaz_sub]

Топ: BTS немесе Beyond The Scene  Дебют: 2013 жыл, 13 маусым

38-параллель
38-параллель

Ел: Оңтүстік Корея Режиссер: Кан Джегю Жылы: 2004 Басты рөлдерде: Чан Дон Ган, Вон Бин Аударған: Ғалымжан Сәңкібаев