Ата-ананың разылығы - Алланың разылығы
жеке
блог

Ата-ананың разылығы - Алланың разылығы

Мұсылманның Алла Тағала алдындағы дәрежесінің көтеретін исламдағы амалдардың бірі ата ананы құрметтеу.

Құранда: "Раббың, өзіне ғана ғибадат етулеріңді, әке-шеше жақсылық қылуларыңды әмір етті. Ал егер ол екеуінің бірі немесе екеуі де жандарында кәрілікке жетсе: "Түһ" деме. Сондай-ақ ол екеуін зекіме де, ол екеуіне сыпайы сөз сөйле. Ол екеуіне кішірейіп мәрхамет құшағын жай да: "Раббым! Ол екеуі мені кішкентайда тәрбиелегендей Сен де оларды мәрхаметіңе бөлей көр!",-де», - деп жазылған. («Исра» сүресі, 23-24 аяттар).

"Ата- анаң жынды болса байлап бақ ,- деп дана халқымыз, әке - шешенің қандай болғанына қарамастан қамқор болуға үгіттеген. Әке мен шешені сыйлау – сөзімен де, ісімен де сыйластықпен, лайықты құрметпен қарау деген сөз. Абырой тек еңбегі үшін ғана емес, бар болғаны үшін, сені дүниеге әкеліп, бағып-қағып өсіргені үшін  құрметтеуден тұрады. Мәселен, кейбір жерлестеріміз Елбасының шешімдерімен келіспесе де, оның ел көшбасшысы ретіндегі мәртебесін құрметтеуге міндетті. Сол сияқты, ата-аналары оған «лайықты» ма, жоқ па, барлық жастағы балалар ата-аналарын құрметтеуге тиіс.

Негізі, Алла Тағала бізді жәннатқа лайықты болу үшін дүниеде шексіз мүмкіндіктер сыйлаған. Бұл Алланың мейірімділігін танытады. Солардың бірі, жоғарыда айтып кеткеніміздей - әке-шеше деген құрмет.

Ата-анаға құрметсіздікпен қарау діндегі ең ауыр күнәлармен қатар жүреді.

Адам баласының рызқы, несібесі ата-анасына байланысты. Үйдің берекеті де ата-ана.  Кімде-кім ата-анасына құрмет көрсетіп,олардың ізгі дұғаларын алған болса, оның дүниедегі ризық-несібесінің көбеюіне де өзіндік септігі болмақ.

Ал, психология бұл туралы не дейді?

Бала кейде ата-анасының мінез-құлқын,тіпті өмірін қайталап жатады, өздеріне мұны мен ешқашан жасамауға ант беремін деп сөз берсе де. Неліктен? Психологиядағы ең алғашқы қағида "ҚАБЫЛДАУ".  Егерде бала әке-шешесін қабылдамай,  дұрыс қарым-қатынаста болмаса, онда оның өмірде бағы жануы өте қиын. Себебі баланың бар болмысы 50% әкеден, 50% анасынан тұрады. Оларды қабылдамау, құрмет көрсетпеу, өзіңе құрмет көрсетпеумен, Жаратушыға қарсы шығумен тең.

Өмірде ата- бабалар иерархиясын сақтау өте құнды. Әке-шешеңе ақыл айтып, иерархиялық жүйеде орныңды ауыстырып алмау маңызды. Құдайсыз құрай да сынбайды демекші, бұл дүниеде кездейсоқтық деген жоқ. Сенің түп тамырын ол ата -анадан бастау алып, 7 атаға дейін сенің өміріңе әсер етеді. Көптеген бай мемлекеттерде ата-бабаларын ұлықтап, құрмет көрсетеді.  Қазақ 7 атасын біліп, балаға олардың жақсы қасиеттерін айтып отыру ұрпаққа оң әсерін беретінін жақсы білген. Қазақтың "Өлі разы болмай, тірі байымас",- деп бір ауыз сөзбен, түп тамырыңды еске алып, құран бағыштап отырудың маңыздылығын жеткізген.

Анамен қарым-қатынастың маңызы өте зор. Бірде Хазірет пайғамбарымыздан сахабаларының бірі: "Әуелі кімге құрмет көрсетейін?" Деп үш рет сұрағанда, әз пайғамбар үшеуінде "Анаңа" деп, тек төртіншіде ғана "Әкеңе" құрмет көрсет деген екен.

 Адам болған соң әр адамның өмірі, балалық шағы әр түрлі. Тәтті балалық барлығына түгел бұйырта бермейді,бірақ әрбір ана қолынан келгенше, өзінің барын ғана бере алады. Соған қарамай, барлығына кешіріммен қарап, ананың батасын алу, разылығын алу, сенің өміріңдегі бағыңның жанып, бақытты болуыңа оң әсерін тигізеді.

Пайғамбарымыз (с.а.у.):

"Ата-ананың ашуы - Алланың ашуы, ата-ананың разылығы - Алланың разылығы" -деген.

Біз ата-анамызды ойымызбен, сөзімізбен және іс-әрекетімізбен Құдайды ұлықтауға ұмтылғандай құрметтеуге тырысуымыз керек.

Әке-шешеңе не істесең қартайғанда соны көрерсің. Сенің ата-анаға құрметіңді көріп, имандылықты бойына сіңіріп өскен ұл-қыздарың да қартайғанда, мейірімділігін аямайтынына белгілі. Сыйластық сыйластықты тудырады. Абайтанушы Омар Жәлел дәстүрлі тәрбиеде бала анасынан мейірімділік пен даналықты сіңірсе, әкесінен өжеттік, батылдық сияқты қасиеттерді бойына сіңіріп өседі дейді. – "Әке – асқар тау, ана – баурайындағы бұлақ, бала – жағасындағы құрақ" деген бір ауыз сөзге бүкіл тәрбиенің бастауын қазақ атамыз сыйғыза білген. Асқар таудай әкесін пана тұтқан бала қорқақ болмайды. Ал ана атты бұлақтың мейіріміне қанып өскен ұрпақ өзгеге де мейіріммен қарайды. Бала тәрбиесінің алғашқы алтын қазығы туған ұясы, өз отының басындағы ата-ана тәрбиесі. «Баланың бас ұстазы – ата-анасы» демекші отбасындағы таным, түсінік қалай қалыптасса, адамның бойында қалатын қасиет те солай қалыптасады. «Болса тәртіп, бала өседі сомданып, қатаң ұста, бос жүрмесін сандалып» деп Жүсіп Баласағұн айтқандай, есі кіріп, тілі шыға бастасымен-ақ баланы шектен тыс шолжаңдатпай, байсалды, ұғымтал, тілалғыш етіп баулу – ата-ананың басты міндеттерінің бірі.

Отбасында бала тәрбиесіне теріс ықпал ететін факторлардан ата-ана әрқашан аулақ болуы керек. «Әкеге қарап ұл өсер, шешеге қарап қыз өсер» демекші, жалпы отбасында ұл бала тәрбиесінде әкенің, қыз бала тәрбиесінде шешенің орны ерекше.

Үлкенді құрметпен қадір тұту, ілтипатты қарым-қатынаста болу, сыйласа білу, ата-ананы қартайғанда қарау, кішіге қамқор болу – бұл қазақ халқы үшін жазылмаған заңдар.

Адамзаттың өміріне тірек болған ата-аналарымыз аман болсын,  тарихымызды тереңге жаяр Мәңгілік ел боламыз десек, отбасымызды түзейік.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Ата-ананың разылығы – Алланың разылығы https://www.muftyat.kz/kk/articles/sermons/2015-11-23/19648-ata-ananyi-razyilyiyi-allanyi-razyilyiyi/
2. АЛЛА ТАҒАЛАНЫҢ РАЗЫЛЫҒЫ – АТА-АНАНЫҢ РИЗАШЫЛЫҒЫНДА https://abai.kz/post/49455
3. К.А.Оразбекова. Иман және инабат. – Алматы, 1993.
4. Ж.Байжанова. Қызым саған айтам. – Алматы, 1990

 

 

Данат Жанатаев, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің доценті, философия ғылымдарының кандидаты

 

 Тагаева Айман, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің магистранты