Журналистика ғылым ретінде
жеке
блог

Журналистика ғылым ретінде

Журналист талантты болса, науқасы да қатты болады. Ауруынан жартылай айыққан журналист – сыншы. Ал егер журналист осы сырқаттың созылмалы түріне шалдықса, жазушы болғаны.  В.Лебедев
Ғалымдар журналистиканы он жылдан астам зерттегеніне қарамастан, әлі күнге дейін оның пәндік саласына қатысты даулар әлі де бар. Зерттеушілер бұл туралы үнемі дауласады. Гуманитарлық ғылымдар арасындағы журналистика, оларда оның әдістемесін түсінуде бірлік жоқ. Философия сияқты журналистикада да нақты ғылыми анықтама, өзгеру тарихи жағынан да, әдістемелік жағынан да өлшеу, ғылыми мектептерге байланысты және зерттеу бағыттары жоқ. Кейбір зерттеушілердің пікірінше, журналистика дербес пән болып табылады. Ғалымдардың тағы бір тобы журналистиканы жеке әдістеме әзірлеуді қажет етпейтін әлеуметтік пәндердің бір бөлігі ретінде қарастырады. Журналистика пәні бар, сан алуан еңбектерде әртүрлі гуманитарлық пәндер аясында зерттеледі – әлеуметтану, саясаттану, мәдениеттану, лингвистика және т.б.
Ғылым ретінде журналистикаға деген көзқарастардың осындай алуан түрлілігі журналистиканың үлесі мен функцияларының жалпы қабылданған анықтамасының жоқтығынан туындап отыр. Көптеген Дәстүр бойынша журналистика қолөнер ретінде жіктеледі, және оны оқуды тар практикалық әрекетке дейін қысқартады. Осы тұрғыдан алғанда журналистика анау комбинациясы ретінде қарастыруға болады. Журналистиканы ақпаратты жинаумен, оны өңдеумен байланысты кәсіби қызмет саласы ретінде және одан әрі арналар арқылы тарату әртүрлі ақпарат құралдары ретінде анықтауға болады. Бұл жағдайда журналистиканың негізгі қызметі әлеуметтік идеологияларды жаңғырту болып табылады. Осылайша қабылданатын журналистиканың бір бөлігі қоғамның көп функциялы институттары - баспасөз, теледидар, радио, интернет және т.б. Журналистиканың тағы бір анықтамасы – әлеуметтік топтардың дүниетанымының өзектілігі өзекті және маңызды фактілерді, бағалауларды және пікірлерді таңдау құралдары берілген уақытты құрайды.
Журналистиканы ғылым ретінде зерттеуге деген көзқарас өзара байланысты болуы керекшығармашылық, мәдени, тарихи, социологиялық және басқа пәндермен іспеттес. Мұнда басты рөл журналистік теория пәніне берілген. Пәндік салаларының көптігіне қарамастан, мәтін жазу журналистік теорияның  әлі де ірге тасы болып табылады. Мысалы, мәтіндерді белгілер мен мағыналардың белгілі бір жиынтығы ретінде немесе арасындағы байланыс процесінің бірлігі ретінде қарастыруға болады.
 
БАҚ және аудитория.
Журналистиканы зерттеудің тағы бір негізгі элементі және пәндік саласы – БАҚ экономикасы. БАҚ институттары мен олардың арасындағы ерекше экономикалық қарым-қатынастардың дамуы ғылыми зерттеу аймағына  жаңа жол ашады. Бұқаралық ақпарат құралдарының экономикасы мәтін, контекст және процесс арасындағы өзара әрекеттесудің нақты формаларын коммуникациялар мультижүйелердің бөлігі ретінде қарастыруымызға болады. Бұл тәсілдің аясында журналистика оның жеке объектісі және бөлек әдістемені жеке гуманитарлық пән ретінде қарастыруға болады, ол адам табиғатымен және қоршаған ортамен айналысады. Журналистиканың пәні мен құндылығын анықтаудағы барлық айырмашылықтарға қарамастан, бұл ғылымның ортақ негізі қалыптасты. Бұлардың әдістемелері талдауда көбінесе ғылымдар мәтіндерді құру процесі, оны өңдеу, сақтау және тарату, сондай-ақ жіберушінің өзара әрекеттесу контекстін зерттеуде және мультижүйедегі хабарламаны алушы олардың өмірлік циклі кезінде қолданылады.
Журналистикадағы зерттеудің эволюциясы. Саладағы зерттеу процесі журналистика ұзақ және күрделі, толық емес бітпеген процесс.. Оның үстіне бұл процесс үлкен дәрежеде көлденең, білімді кеңейту бағытында дамиды.   Зерттеушілер жыл сайын жаңа теориялық және практикалық журналистиканың аспектілердің бәрін қамтиды. Әрине, жан-жақты зерттеулер бар екенін жоққа шығаруға болмайды, себебі олар бүкіл теорияның негізін құрайды. Шындығында журналистика мәселелері және оның қоғамға әсері жайлы Еуропадағы баспасөздің қарқынды дамуынан кейін қызығушылық танытты. Мысалы Роберт Эдуард Пруц 19 ғасырдың ортасындағы неміс журналистикасының тарихы туралы кітабын жариялады. Және қазірдің өзінде бұл жұмыста журналистика практикалық қызмет ретінде ғана емес, қоғамның маңызды бір бөлігі ретінде қарастырылатын болды.
Журналистикада алғашқы кешенді зерттеулер 1930 жылдары пайда болды.  Ол кезде мұндай зерттеулер коммуникация теориясының негізі ретінде қарастырылды. Осылайша, жұмыстың көп бөлігі бұқаралық ақпарат құралдарының хабарламасының ықпалына арналды.. Сонымен қатар, сол уақытта тарихи зерттеулер пайда болды, ол сол жылдары журналистиканың дамуына әсерін тигізді.
Қорытынды. Қорытындылай келе, журналистика саласындағы теорияларға жүйелі көзқарастың дамуы пәнаралық гуманитарлық зерттеулердің дамуына зор үлес қосқанын айта кеткен жөн. Одан әрі ғылыми дамудың дұрыс бағытын анықтау – журналистиканы ғылым ретінде қалыптастырудың ең маңызды міндеті. Алдыңғы кезеңге тән көлденең даму журналистиканың қоғам үшін шынайы мәнін терең түсінбеуге, оның үстіне оның қолөнер дәрежесіне дейін төмендеуіне әкелді.
Біріктірілген жүйені қалыптастырудағы заманауи тенденциялар практикалық журналистикадағы дағдарысты еңсеруге ықпал етеді және осы әлеуметтік институттың оның функцияларының тиімділігін арттыру бағытында одан әрі эволюциясына әкеледі. Әрине, жүйелі тәсілді әзірлеу қажеттілігі біршама уақыт бұрын пайда болды және дәстүрлі БАҚ-тың маңыздылығы төмендеп, БАҚ-тың жаңа формалары пайда болған сайын тәсілді әзірлеудің маңыздылығы арта түсті. Мұндай жағдайда ғалымдар бұл мәселені дер кезінде шеше алмай, журналистика саласындағы білім жүйесін кешіктірді. Бірақ бұл жүйеге қажеттілік әлі де сақталуда және оның үстіне өсуде. Осылайша, ғалымдар әлі де бұл мәселемен бетпе-бет келіп, барабар шешім табуы керек.
Бұл процестің тағы бір негізгі элементі – ғылыми ортада да, журналистердің кәсіби қоғамдастығында да, бүкіл қоғамда да ымыраға келу. Теориялық және практикалық аспектілерді әлеуметтік қажеттіліктерді қанағаттандырудың тиімді жолын табумен бірге қарастырған жөн. Мұндай ымыраға келу тетіктерін іздеу журналистиканың ғылым ретіндегі білім жүйесін қалыптастыру үдерісіндегі ең күрделі міндет болып шығуы мүмкін.
 
Қолданылған әдебиеттер:
1. Global Journalism Research: Theories, Methods, Findings, Future, edited by Weaver D., Loffelbolz M. – Chichester, Wiley-Blackwell, 2008 – р 316
2. Rosten L, The Washington correspondents - New York: Harcourt, Brace. Reprint of 1937 edition published by Arno Press, 1974 – 436 p
3. Johnstone J. W. C, The news people: A socio¬logical portrait of American journalists and their work - Urbana, IL: University of Illi¬nois
Press, 1976 – 250 p
4. Shoemaker, P. J., Mediating the message: Theories of influences on mass media content, 2nd edition. White Plains, NY: Longman,
1996 – 233 p
5. Norris P., Women, Media and Politics - Oxford University Press, 1996 – 188 p
6. Global Journalism Research: Theories, Methods, Findings, Future, edited by Weaver D., Loffelbolz M. – Chichester, Wiley-Blackwell,
2008 – р 320
7. Global Journalism Research: Theories, Methods, Findings, Future, edited by Weaver D., Loffelbolz M. – Chichester, Wiley-Blackwell,
2008 – р 327
8. Beckett C., Super Media. Saving Journalism so It Can Save the World – Chechester, Wiley-Blackwell, 2008 – 205 p
9. Global Journalism Research: Theories, Methods, Findings, Future, edited by Weaver D., Loffelbolz M. – Chichester, Wiley-Blackwell,
2008 – р 334
10. Zelizer B., Taking Journalism Seriously: News and the Academy – Los Angeles, Sage, 2004 – 296 p
11. Media Industries. History, Theory, and Method, edited by Holt J., Perren A. – Chechester, Wiley-Blackwell, 2009 – 283 p