Оқи отырыңыз

Өзі білмесе де елге ақыл айту – қазақтың қасиетті өнері.

Автор: Оралхан Бөкей

— Редактор бағаны —

Сүйінші, «Massaget» мобильді қосымшасы іске қосылды!
Сүйінші, «Massaget» мобильді қосымшасы іске қосылды!

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Бас редакторы

Материал жіберу БЛОГ ЖАЗУ

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Негізгі / Ғасыр апаты — "ТИТАНИК"

Ғасыр апаты — "ТИТАНИК"

Ғасыр апаты —

Айсбергтер маусымы

1912 жылы сәуірдің 14-інен 15-не қараған түні Атлант мұхитының Солтүстік Америкаға таяу тұсында «Титаник» лайнері суға батып кетті. Бұл – аталмыш кеменің алғашқы да соңғы мұхиттағы рейсі немесе сапары еді. Кемедегі 2208 жолаушының 1496-сы апаттың құрбаны болды.

Сегіз палубалы алып кеменің құрылысы 1908 жылы Бельфаст қаласында басталды. Ол атақты «Уайт Стар Лайн» компаниясы жасаған «Олимпик» класының екінші лайнері еді. Оның «Олимпикке» қарағанда бірнеше жетілдірілген артықшылықтары болды, ұзындығы 269 метрге дейін жетсе, ені – 30 метрдің шамасында болатын. Сапарға шыққан сәтте кемеге 20 құтқарушы қайықтар (оған шамамен 1000-нан аса адам жайғаса алады) артылды. Екі бортқа сегізден ағаш қайықтар бөлініп жайғастырылды, ал төртеуі қоймаға арналған қайықтар-тұғын. Құтқару кезінде мұның бәрі де пайдаланылып кетті.

Билеттер үш классқа бөлініп сатылды. Ең қымбат билетті бірінші классты каютаға жайғасқандар сатып алды. Оларға жағдайдың бәрі жасалды, бассейн, монша, жаттығу залы, концерт холлы... т.б. Ал кейінгі кластағы жолаушыларда бұл болмады.

«Титаниктің» сапарын 62 жастағы капитан – Эдвард Смит басқарды. Бұл оның зейнетке шығар алдындағы соңғы теңіз сапары екенін де ескеру қажет. Тағы да баса айтып өтетін жайт – оның көмекшілерінің көбі мұндай теңіздегі ірі сапардан тәжірибесіздер болатын. Тіпті осы рейске шығардан не бары 4 күн ғана бұрын компанияға жұмысқа кірген теңізшілер де бар еді...

Сонымен, алып кеме 1912 жылы 10 сәуір күні түсте сапарға шықты. Орнынан қозғала бере Саутгемптон портында тұрған «Нью-Йорк» кемесімен соқтығысып қала жаздады. Осылайша ол алғашқы адымын ебедейсіз бастаған. Мұны жаман ырымға балағандар болды ма, жоқ па, белгісіз. Әуелі Францияның Шербурн, сосын Ирландияның Квинстаун порттарына аялдаған «Титаник» 12 сәуір күнгі сағат 11.30-да Атлант мұхитына шығады.

Көктем мезгілі болғандықтан, мұхиттағы қыс бойы құрсанып жатқан мұздықтар еріп, Лабрадор ағысының бойы қаптаған айсбергтерге, сеңдерге толы болды. «Титаниктің» байланыс кабинетіне мұхиттағы осынау хал-ахуал жайлы хабарламалар мен ескертпелер үздіксіз қоңыраулатып келіп жатты. Ол кезде де мұхитты кезген алып кемелер бір-бірімен әуе толқындары арқылы тығыз байланыста болған. 12 сәуірде-ақ су бетінде қалқыған айсбергтердің тым көптігі жайлы хабарлар радиотелеграф толқындары бойынша келіп түсе бастайды. Кеменің Джек Филипс бастаған радистері ескертулерге құлақ асу орнына кеменің сапарға шыққанын жаңалық ретінде әлемнің басылымдарына ақпарат түрінде жеткізумен әуреленеді. Бұны да қателік демеске лаж жоқ. Мұздықтар жайлы барлаушыларды құлақтандырып отыру мәселесі екінші орынға ығысады.

14 сәуір күні 13:45-те «Америка» кемесі Ньюфаулендтен 620 шақырым қашықтықта тым үлкен айсбергтердің барын қатаң ескертеді (сарапшылар «Титаниктің» түбіне жеткен айсберг дәл осылардың бірі екенін сеніммен айтады). Бұл хабарлама белгісіз себептермен «Титаниктің» радистеріне жетпей қалады. Мүмкін жеткен де болар, бірақ барлаушылар бұл ескертуді естімегендері жайлы айтудан танбайды. «Хабарлама тым көп келді. Қайсысын айтып, қайсысын айтпағанымызды да білмей шатастық» дейді радистердің бірі. Бәлкім, осы қырсыздықтары апатқа себеп болды, сірә...

Барлаушының қателігі

22:00-де кеме қызметкерлері кезек ауысады. Вахтаға капитанның көмекшісі Чарльз Лайтоллердің орнына Ульям Мёрдок келеді. Апатқа ұшырардан алдыңғы соңғы ескерту 22:30-да келіп түседі. «Раппаханнок» параходы қаптап жатқан айсбергтерден әзер аман өткені жайлы бұларды құлағдар етеді.

Сағат 23-тен асқанда кемедегілердің алды ұйқыға кете бастайды. Кеменің алдында барлаушы қызметін атқарып Фредерик Флит пен Реджинальд Ли тұрған-ды. 23:30-да бұл екеуі алдан ағарған әлденені көздері шалғандай болады, алайда мән бере қоймайды. Арада тоғыз минут өткенде, яғни 23:39-да Флит кеменің қақ алдынан, шамамен 650 метр қашықтықтан түксиіп тұрған алып айсбергті байқайды. Дереу дабылды үш рет қағады да, телефон арқылы алтыншы көмекші Джеймс Мудиге жалма-жан хабарласады.

– Кім бар?!

– Не болды? Бірдеңе байқадың ба?

– Қарсы алдымызда айсберг!

– Рахмет!

Муди келесі сәтте Ульям Мёрдокқа хабар береді, Мердок абдырап қалды ма, кім білсін, рульді ұстаушы Роберт Хитченске бұйрықты жаудырады. «Дереу оңға бұр!» дейді де, «Жоқ! Солға бұр!» дейді. Бұл екі бұйрықтың арасын 10 секундтай уақыт бөліп тұрды. Осы сәтте кеме барынша жылдамдықпен жүзіп келе жатқан-ды. Егерде дереу кемені солға бұрғанда кім біледі, ғасыр апаты орын алмай, «Титаник» сап-сау өтер ме еді...

Білгірлердің пікірінше, 650 метр жердің өзі қаншалықты жылдам келе жатса да, қашып, сытылып үлгеруге жеткілікті көрінеді. Кеме тізгінін ұстаушы Роберт Хитченске берген бұйрығы да қазір ғана жазғанымыздай 10 секундтың ішінде түрліше болып өзгерді. Шамасы, қай жаққа қарай қашып шығу керектігін сол сәтте аңдай алмаған. Кемедегі 2000-нан аса пенденің тағдырын шешуге осы он секундқа ғана созылған қателіктің өзі жеткілікті еді, екінші бұйрықтан соң, арада 30 секунд өтер-өтпесте алып «Титаниктің» оң бүйірін айсберг жырып өтеді. «Сол қателіктің өзінде кемедегілер орны толмас 30 секундты жоғалтты» деседі сарапшылар. Рас, оңға бұрылып алып, артынша солға қарай жалт беру де оңай шаруа емес.

«Титаник» маневр жасап үлгере алмайды. Сағат 23:40-та осылайша «Титаниктің» оң бүйірі айсбергке сырылып өтеді. Бұл контакт 9 секундқа созылады. Былай қарасаң ол көп те уақыт емес, алайда кеменің оң жаны опырылып қалады да, ішіне мұхиттың суы топан болып кіріп кетеді.

Апаттан тірі қалған Дафф Гордон сол сәтті «әлде біреу үлкен ғаламат саусақпен кемені тырнап өткендей болды» деп еске алады. Ал, сол сәтте төменгі палубада болған Уолтер Херст «оң қапталдың дірілдегенінен оянып кеттім. Ешкім де ә дегенде қауіптене қойған жоқ, бірақ әлдебір соқтығыстың болғанын түсіне қойдым» дейді.

Жақын жердегі кемелер

Капитан Смиттің бұйрығы бойынша, сағат 0:14-тен бастап радистер төтенше жағдайға ұшырағанын білдіретін сигналдарды жан-жаққа тарата бастады. «Титаникке» жақын жерде үш кеме жүрген-ді, ең жақыны «Қалифорниен», 32 шақырымда, «Маунт Тампль» 80 шақырымда және 93 шақырым қашықтықта «Карпатия».

23:00-де «Калифорниэннің» жалғыз ғана радисі Сирил Эванс радиостанцияны өшіріп тастайды да, ұйқыға кетеді. Бұл кезде «Титаник» аман-сау тұғын. Радиостанция ажыратылғандықтан, бұл апаттан «Калифорнииэн» хабарсыз болады.

0:19-да «Маунт Тампль» кемесіне «Титаниктің» хабары жетеді де, олар тез арада апат болған орынға жетуге асығады. Бірақ айсбергтер мен қалқыған мұздықтардың тым көптігінен жылдамдата алмайды. Тек таңғы 4-те ғана апат болған жәйға келіп жетеді.

«Карпатия» кемесі де «Титаниктен» жіберілген сигналды қабылдайды.  Корабль капитаны Артур Рострон дереу кемедегілерге шұғыл бұйрық беріп, 2000 адамды жайғастыра алатындай етіп орын босатуды тапсырады. Бірақ оның ең жоғары жылдамдығы бар-жоғы 17 узел болғандықтан, апат орнына келіп жету үшін кемі төрт сағат уақыт керек еді...

Жанталас

Бірнеше минуттан соң «Титаниктің» двигательтері тоқтады. Ең әуелі №6 жылыту ошағы суға көміледі. Ол жерде жұмыс жасап жатқан қызметшілер апаттың ең алғашқы құрбандарына айналады.

Ә дегенде дүрбелең туа қоймайды. Жер сілкінгендей болып, көптеген жолаушылар әлденеден шошынғандарымен, оларға істің мән-жайын түсіндіруге ешкім де асықпайды. Тіпті, судың жоғарыға көтерілуін баяулату үшін төменгі қабаттардың есіктері тарс жабылады.

Дегенмен, кеме басшылары іске кіріседі. Әуелі әйелдер мен балаларды құтқарып қалу үшін қайықтарды суға түсіруге әрекет жасайды.

«Титаниктің» бақытсыздыққа тап болып, құрдымға кеткелі жатқаны жайлы өзге кемелерге хабар жіберіледі. Бұл жерде тіпті кәнігі теңізшілердің өзі апатқа ұшыраған нүктенің координаттарын дәл айта алмай дал болады. Бұл да көмекке келетін кемелердің тез жетуіне кедергі болады.

Дүрбелең төменгі жақтан басталады. Бір сұмдықтың болғанын сезген жолаушылар құтқарушы жилеттерін киіп алып, жоғарыға қашады. Осылай бір бірінен естіп, көп адам бұл жәйттен хабардар болады да, енді кеме басшыларына бұл қауіпті жасырып отыруға еш амалы қалмайды.

Капитан Эдвард Смиттің өзі 2000-нан аса адамды 16 қайықпен құтқару мүмкін еместігін түсінеді. Оған уақыттың да тіптен тар екенін ұғынады.

00:40-та алғашқы құтқарушы қайық жөнелтілді. Оған не бары 28 адам ғана отырғызылды (әйтпесе әр қайық 65 адамға лайықталған, тіпті, сығылысып отырса 75-80 адамды да сыйғызып жіберуге болады).

Осы кезде дифферент бар болғаны 4 градусты құрайды. Осыны бағамдаған кейбір кеме қызметкерлері «Титаниктің» су бетінде ұзағырақ қалатынына сенеді.

Сағат 1:00-де нағыз дүрбелең басталды. Жандарын сақтап қалуға ұмтылған жолаушылар дәліздерде әрлі-берлі зыр қағып жүгіріп, жоғарыға шығатын жолдар іздеді. Ол есіктерді таппай қаншама адам тұншығып та өледі. Осы кезде ғана бүкіл кемедегілер түгелге дерлік кеменің суға шөгіп бара жатқанынан хабардар болды.

Жан-жаққа тоқтаусыз сигналдар жөнелтіліп жатты. Фейерверктер атылды.

Кеме суға шөгуге жақындаған сайын адамдардың жанталасы да күшейе түсті. Адамда жан тәтті екенін осы кезде аңғаруға болады: енді капитандардың «әйелдер мен балалар ғана құтқарылсын» дегеніне де құлақ аспай, қолынан келгендері кемеге еш рұқсатсыз отырып та алады. Капитандар дүрліккен жұртты сабырға шақыру үшін аспанға оқ атуға мәжбүр болды, бірақ онысына ешкім назар аудармады да.

Кеме қызметкерлері адамдарды құтқаруға барынша жанталасты. Сағат 2:05-да соңғы құтқарушы қайық төменге түсірілді. Бұл кезде «Титаниктің» 80 пайызы су астына кетіп қалған-ды.

Капитан Смит осы кезде қайықтар тұрған палубаға келеді де, «қызметтерің бітті, енді өздеріңді құтқаратын әрекеттеріңді жасаңдар!» ғұмырындағы соңғы бұйрықты береді. Осы кезде радистер де өз бөлмелерін тастап қашады. Бірақ бәрі бірдей өлімнен құтыла алмайды.

«Титаниктің» ақыры

Сағат 2:15-те кемедегі жарық атаулы сөнеді. Кеме айсбергке соғылған сәттен бастап суға толығымен шөккенше кеменің өн-бойына 65 мың тонна су кірген деседі. Осы кезде дифферент 23 градусқа жетеді. Арада үш минут өткен соң кеме ортасынан қақ бөлінеді. Артқы жағы аспанға тік көтеріледі де, қайтадан гүрс етіп жайына түседі. Арада екі минут өткен соң суға мәңгілік шөгіп, 3750 метр тереңдікке барып жай табады. Өзімен бірге 1400-дей адамды су түбіне алып кетеді. Кеме сүңгіген орында 100 шақты адам тыпырлап судың бетінде қалады. Баз біреулері ағаштың сынықтарын қармап тірі қалуға әрекет жасайды (әлі де құтқарушылар келіп қалар деген үмітпен). Ауа-райының тым суықтығына (сол сәтте мұхиттың суының температурасы -2 градус болған көрінеді, ал мұндай суыққа тап болған тірі жан ары кетсе жарты сағат қана өмір сүре алады) байланысты көбі тоңып өледі.

Апаттан тірі қалған Чарльз Лайтоллер кейін өзінің естелігінде «Су бетінде қалып кеткен адамдардың кейбірі жүрек талмасынан қайтыс болған. «Титаник» көз алдарында суға кетіп бара жатқанда айтып келе жатқан ажалды қарсы алуға дәттері шыдамаған» деп жазады.

Бесінші көмекші Гарольд Лоу бастаған шағын құтқарушы топ қайықта аман қалған адамдарды бір-біріне ауыстырып, босатылған қайықпен шөгіп кеткен кеменің орнында өліммен арпалысып жатқан  адамдарды құтқаруға беттейді. Жансыз қалған сансыз мүрделердің арасынан тірі қалғандарды табу да оңайға түспейді. Бұл құтқару операциясы шамамен 40 минутқа созылады. Нәтижесінде санаулы ғана адамның бағы жанып, аман қалады.

Капитан Эдвард Смит ше? Кеме су түбіне кетер алдында соңғы бұйрығын бергеннен соң капитанды қайтып ешкім де көрмейді. Білетіндер кеменің рулін ұстап, келген ажалды қасқайып күтіп алған деседі. Бірақ солай ма, жоқ па, нақты деректі ешкім де айта алмайды. Әркім өз жанымен қайғы болып жатқан сәтте оны кім аңдады дейсіз... Қалай болғанда да 1496 құрбанның ішінде Смит те бар.

Қайықта тірі қалған адамдар көкжиекке телмірумен болады. Сағат 3.30-да «Карпатия» кемесі көмекке келіп жетеді де, аман қалған жолаушыларды кемеге мінгізеді. Десе де оның бәрін бірдей қуанышты, бақытты деу бекер болатын, туыстарынан, достарынан айырылғандар жеткілікті болды. Қаншама әйел жесір атанса, қаншама балалар, сәбилер әкесіз жетім қалды...

Апаттың себептері

Ол түні ай қараңғы болды. Әйтпегенде мұхиттың төсінде ағарып тұрған айсбергті аңғаруға болар еді. Оның үстінде су бетінде жеңілдеу тұман да бар болатын. Бұл да айсбергті дер кезінде байқауға кедергі болған.

Басқа кемелерден келген толассыз ескертулерге қарамастан кеме барынша жылдамдықпен келе жатты. Теңізде жүзудің қауіпсіздік ережесіне бас та ауыртпаған. Қауіпті аймақта басқа кемелерден келген хабарламаларды жүре тыңдаған, елемеген.

«Уайн Харт Лайн» компаниясының басшылары «сенсация жасау үшін, кемені барынша жылдамдықпен айдап, Америкаға тез жетіңдер» деген бұйрық береді. Кеменің жылдамдығын кеме компаниясының басшыларының бірі, осы сапарда жолаушы ретінде жолған шыққан Брюс Исмей қадағалаумен болған. Эвакуация кезінде ол бас сауғалап, кемелердің біріне жайғасып та алады. Мақтаншақ басшылардың мұнысы әрине, өрескел қателік-тұғын.

Баз біреулер «құтқарушы қайықтардың жетіспеушілігінен» дейді, алайда кемеде 30-35 қайық болған күнде 160 минут ішінде 2208 жолаушыны оған отырғызып үлгере алар ма еді?..

Егерде... айсберг көрінген сәтте солға бұруға бұйрық берілмегенде, кеме тұмсығымен келіп соғылар еді, ал кеменің тұмсығы ондай қақтығысқа аздап зақымданғанымен тесіле қоймайтын еді дейді енді біреулер. Соған қарағанда кеменің оң бүйірінен гөрі тұмсық тұсы мықтырақ болу керек.

Айсберг салған «жарақаттан» соң да кемедегілердің еншісінде екі сағаттай уақыт болды. Құтқарушы қайықтар жеткілікті болған күннің өзінде олардың бәрін аман сақтап қалуға үлгере де алмас еді, себебі, «шу тудырмайық» деген желеумен кеме ішіне тосын апат жайлы хабар таратылған жоқ, үшінші класстағы жолаушылар суға шөгу жайлы тек бір-бірінен жеткен ауызекі хабарлар арқылы ғана құлағдар болды. Оның үстіне, жоғары қабаттарға судың көтерілуін уақытша болса да тежей тұру үшін көптеген есіктерді жауып тастады да, көп адамдар шығар тесік таппай тұншығып өлді.

    Адамдарды тегіне, мансабына, дүниесіне қарай алалау сол кезде де болған. Кеме басшылары мен жетекшілері жоғары класстың ақсүйек адамдарын құтқарып қалуға жанталасты да, төменгі класстағы кедей-кепшікке «өлмесең өмірем қап» деп назар да аудармаған. «Титаникпен» бірге су түбіне кеткендердің көпшілігі сол төменгі класстың адамдары еді.

Мықтыбек ОРАЗТАЙҰЛЫ

375 1
Рейтинг: +2

Жазылған уақыты: 10 ақпан, 03:46
Тегтер: Титаник, Айсберг, Капиьан Смит
Пікірлер
+0
10 ақпан, 18:28

Көз алдыман өтті ғой бәрі, сонда болғандай сезініп отырмын өзімді... Әдемі жеткіздіңіз.

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Әлеуметтік желі арқылы кіру:

Соңғы аудармалар

BTS - Go Go
BTS - Go Go

Топ: BTS немесе Beyond The Scene  Дебют: 2013 жыл, 13 маусым

VROMANCE feat. Obroject -
VROMANCE feat. Obroject - "Ғашықпын" (Fall In Love)

Массагет сайтында жарық көріп жүрген "Қайсар До Бон Сунның" сезімге толы саундтрегін назарларыңызға ұсынамыз. 

Қайсар До Бон Сун #1
Қайсар До Бон Сун #1

До Бон Сун – ерекше қыз.Өйткені, оның бойында тұқымқуалайтын қасиет алпауыт күшке ие. Ол тек қыздаға беріледі. Бұл қасиеті үшін өзінен ұялатын қыз қалайша барлық...