Қазақстан халқының орташа жасы өсті: 42 жастан бастап әйелдер саны артады

Қазақстан халқының орташа жасы өсіп келеді. Ал 42 жастан бастап әйелдер саны ерлерден басым бола бастайды. Сонымен қатар қарт тұрғындардың үлесі артып, ең кіші жастағы балалардың саны азайып жатыр, деп хабарлайды Massaget.kz Ұлттық статистика бюросының деректеріне сілтеме жасап.

Орташа жас 32,5 жасқа жетті

2021 жылы қазақстандықтардың орташа жасы 31,9 болса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 32,5 жасқа жеткен.

Әйелдердің орташа жасы ерлерге қарағанда жоғары. 2025 жылы ерлердің орташа жасы 30,9, ал әйелдердікі 34,1 болған. Айырмашылық үш жылдан асады.

42 жастан бастап арақатынас өзгереді

2026 жылдың басында Қазақстанда шамамен 10 миллион ер адам және 10,5 миллионға жуық әйел тұрған. Орта есеппен әрбір 100 әйелге 96 ер адамнан келген.

Алайда бұл қыз балалардың көп тууымен байланысты емес. Керісінше, тоғыз жасқа дейінгі балалар арасында әрбір 100 қызға шамамен 106 ұлдан келеді. 20–29 жас аралығында да ерлер саны әйелдерден сәл басым.

65 жастан асқандар тобында әйелдер саны ерлерден жарты миллионға жуық артық.

Өмір сүру ұзақтығындағы айырма — 7,61 жыл

Егде жастағы әйелдердің көп болуы, ең алдымен, ерлер мен әйелдердің өмір сүру ұзақтығындағы айырмашылыққа байланысты.

2025 жылы әйелдер мен ерлердің күтілетін өмір сүру ұзақтығы арасындағы алшақтық 7,61 жыл болған. Демек, ұл балалар көбірек туғанымен, ерлердің өмір сүру ұзақтығы әйелдерге қарағанда едәуір қысқа. Сондықтан егде жаста олардың сандық арақатынасы өзгереді.

Егде жастағы тұрғындардың үлесі артып келеді

Елде ерлер мен әйелдердің арақатынасы ғана емес, халықтың жалпы жас құрылымы да өзгеріп жатыр. 2009 жылы 65 жастан асқан тұрғындар Қазақстан халқының 7,1 пайызын құраған. 2020 жылы олардың үлесі 7,7 пайызға, ал 2026 жылдың басында 9,6 пайызға жеткен.

Халықтың қартаюын бағалауда кең қолданылатын өлшемдердің бірі — 65 жастан асқан тұрғындар үлесінің 7 пайызға жетуі. Қазақстанда 2009 жылдың өзінде бұл көрсеткіш 7 пайыздан жоғары болған. Содан бері егде жастағы тұрғындардың үлесі арта түскен.

Қартаю индексі нені көрсетеді?

Қартаю индексі 15 жасқа толмаған әрбір 100 балаға 65 және одан жоғары жастағы қанша адамнан келетінін көрсетеді. Көрсеткіш жоғарылаған сайын халық құрамында балаларға шаққандағы қарттар саны да артады.

2025 жылы халықтың қартаю индексі 32,9 болған. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 31,1 болған.

Бүлдіршіндер азайған

Өзгерістер жас пирамидасының төменгі бөлігінде де байқалады. 2026 жылдың басында Қазақстанда төрт жастағы балалар саны 441 150 болып, жас мөлшері бойынша ең көп топты құраған. Ал бір жасқа толмаған сәбилер саны 330 819 болған.

Осылайша, бір жасқа толмаған балалар төрт жастағылардан шамамен 110 мыңға немесе төрттен біріне аз болған.

2022 жылдан кейін басталған туу көрсеткішінің төмендеуі әзірге негізінен төрт жасқа толмаған балалар тобынан байқалады. Бұл үрдіс сақталса, оның әсері алдымен балабақшалар мен мектептерге, кейін колледждерге, университеттерге және еңбек нарығына тиеді.

Жас құрылымының өзгеруі нені аңғартады?

Халықтың орташа жасының 31,9-дан 32,5-ке өсуі аз ғана өзгеріс болып көрінуі мүмкін. Алайда бұл бірнеше үдерісті аңғартады: қарттардың үлесі артып келеді, 42 жастан бастап әйелдер саны тұрақты түрде басым болады, ал ең жас буынның қатары сиреп барады.

Бұған дейін 2026 жылдың басында Қазақстанда 60 жастан асқан 2,9 миллионнан астам адам тұрғаны хабарланған еді. Бұл – халықтың 14,2 пайызы. Осы жастағы 465,3 мың қазақстандық еңбек етуін жалғастырған.

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2025 жылы шамамен 332 мың бала дүниеге келген. Демографтар туу көрсеткішінің төмендеуін отбасылардың материалдық жағдайымен ғана емес, урбанизация, әйелдердің білім деңгейі және жұмыспен қамтылудың артуымен, сондай-ақ өмірлік ұстанымдардың өзгеруімен байланыстырады.