2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда жұмысынан айырылған азаматтарға Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төлем тағайындау тәртібі өзгереді. Ең төменгі жалақының өсуіне байланысты жәрдемақының ең жоғары мөлшері айына 346,5 мың теңгеге дейін ұлғайып, оны алу мерзімі 3 аймен шектеледі, деп хабарлайды Massaget.kz Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің түсіндірмесіне сілтеме жасап.
Жаңа тәсіл азаматтың тұрақты жұмысқа тезірек орналасуына көмектесуге бағытталған. Осыған байланысты мансап орталықтарында адамның тәжірибесі мен дағдысына сәйкес бос жұмыс орындарын іріктеуге көбірек уақыт бөлінеді.
2027 жылы не өзгереді?
- Әлеуметтік төлемнің ең ұзақ мерзімі үш ай болады.
- Төлем белсенді жұмыс іздеу кезеңіне тағайындалады.
- Министрлік мәліметінше, төлемнің ең жоғары мөлшері айына 346 500 теңгеге дейін өседі.
- Нақты төлем мөлшері табыс пен әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу өтіліне қарай есептеледі.
- Мансап орталығы төлем алып жүрген азаматқа жұмыс іздеуді жалғастырады.
Екі мерзімді ажыратқан жөн: жұмыс іздеуші мәртебесінде лайықты бос орын қарастыру кезеңі 2026 жылғы 1 қазаннан бастап 2 күннен 13 күнге ұзартылды. Ал төлемнің ең ұзақ мерзімін үш айға дейін қысқарту 2027 жылғы 1 қаңтардан басталады.
Бірінші қадам: жұмыс іздеуші ретінде тіркелу
Жұмысынан айырылған азамат алдымен жұмыс іздеп жүрген адам ретінде тіркеледі. Мұны тұрғылықты жері бойынша мансап орталығына барып немесе eGov.kz және Enbek.kz арқылы жасауға болады.
Тіркелгеннен кейін мамандар азаматтың:
- мамандығы мен біліктілігін;
- еңбек өтілі мен кәсіби тәжірибесін;
- меңгерген дағдыларын;
- денсаулық жағдайын;
- қолайлы жұмыс режимін;
- жұмыс орнына қатынау мүмкіндігін зерделейді.
Осы мәліметтер негізінде лайықты бос жұмыс орындары іріктеліп, жұмыс берушілермен сұхбат ұйымдастырылады.
Неліктен жұмыс іздеу мерзімі 13 күнге ұзартылды?
Бұған дейін азамат жұмыс іздеуші мәртебесінде екі күн болатын. 2026 жылғы 1 қазаннан бастап бұл кезең 13 күнге дейін ұзартылды.
Қосымша уақыт ішінде мансап орталығы адамның кәсіби мүмкіндігін жан-жақты бағалап, тәжірибесі мен біліктілігіне сәйкес келетін жұмыс ұсынуға тиіс.
Егер осы мерзім ішінде лайықты жұмыс табылмаса және тіркелуге кедергі келтіретін негіздер болмаса, азаматқа жұмыссыз мәртебесі беріледі.
Екінші қадам: жұмыссыз мәртебесін алу
Жұмыссыз мәртебесі әлеуметтік төлем алудың негізгі шарттарының бірі саналады. Алайда бұл мәртебе берілгеннен кейін де мансап орталығы бос жұмыс орындарын ұсынуды жалғастырады.
Азаматтың жағдайына және тиісті бағдарламалардың талаптарына қарай:
- қысқа мерзімді кәсіптік оқу;
- қайта даярлау курстары;
- субсидияланатын жұмыс орындары;
- қоғамдық жұмыстар;
- жастар практикасы;
- кәсіпкерлік бастамаларды қолдау шаралары ұсынылуы мүмкін.
Әлеуметтік төлем жаңа қызмет тапқанға дейін уақытша қаржылай қолдауға арналған.
Үшінші қадам: әлеуметтік төлемге өтініш беру
Жұмыссыз мәртебесі берілгеннен кейін әлеуметтік төлемді тағайындауға өтініш беруге болады. Оны мына жол арқылы рәсімдеуге мүмкіндік бар:
- eGov.kz порталы;
- Enbek.kz электрондық еңбек биржасы;
- қызмет қолжетімді екінші деңгейдегі банктердің мобильді қосымшалары;
- SMS арқылы ұсынылатын проактивті қызмет;
- мансап орталығы;
- «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы.
Проактивті қызмет арқылы тағайындау кезінде жеке өтініш беру талап етілмейді: азамат келген хабарламаға жауап беріп, келісімін растайды.
Төлем кімдерге беріледі?
Төлемді міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысқан және Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына әлеуметтік аударымдары түскен адамдар ала алады. Жүйеге қатысу өтілі кемінде алты ай болуы қажет.
Жалдамалы қызметкер үшін әлеуметтік аударымды жұмыс беруші өз қаражаты есебінен төлейді. Бұл аударым қызметкердің жалақысынан ұсталмайды.
Бейресми жұмыс істеген немесе өзі үшін әлеуметтік аударым түспеген азаматтың төлем алу құқығы болмауы мүмкін.
Төлем қанша уақыт беріледі?
2027 жылдан бастап төлем мерзімі азаматтың міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу өтіліне қарай белгіленеді:
| Қатысу өтілі | Төлем мерзімі |
|---|---|
| 6 айдан 12 айға дейін (12 айға толмаған) | 1 ай |
| 12 айдан 24 айға дейін (24 айға толмаған) | 2 ай |
| 24 ай және одан көп | 3 ай |
Үш ай — барлық азаматқа бірдей тағайындалатын мерзім емес, төлемнің ең ұзақ кезеңі.
Төлем мөлшері қалай есептеледі?
Есептеу негізіне соңғы 24 айда әлеуметтік аударымдар жүргізілген орташа айлық табыс алынады. Табысты алмастыру коэффициенті 0,45-ке тең. Сонымен бірге сақтандыру жүйесіне қатысу өтілінің коэффициенті де қолданылады.
Жеке төлемді есептеудің негізі: орташа айлық табыс × 0,45 × сақтандыру жүйесіне қатысу өтілінің коэффициенті. Сондықтан әр адамның төлемі табысының дәл 45 пайызына тең бола бермейді.
2027 жылдан бастап төлемнің ең жоғары мөлшері жеті ең төменгі жалақының 45 пайызынан аспауға тиіс. Министрліктің түсіндіруінше, ең төменгі жалақы 110 мың теңге болғанда бұл шек былай есептеледі:
Төлемнің айлық ең жоғары шегі
110 000 × 7 × 45% = 346 500 теңге
346,5 мың теңге – барлығына төленетін тұрақты сома емес. Әр азаматқа тағайындалатын төлем оның табысы мен сақтандыру жүйесіне қатысу өтіліне қарай жеке есептеледі.
Төлем алып жүріп жұмыс іздеу қажет
Әлеуметтік төлем тағайындалғаннан кейін азамат мансап орталығымен байланысты жалғастырып, ұсынылған лайықты бос жұмыс орындарын қарастыруы керек.
Егер азамат ұсынылған үш лайықты жұмыстан дәлелді себепсіз бас тартса, ол жұмыссыздар есебінен шығарылып, әлеуметтік төлем тоқтатылуы мүмкін.
Кәсіптік оқуға немесе субсидияланатын жұмыс орнына жіберілгенде төлем барлық жағдайда сақтала бермейді. 2027 жылдан бастап оның тағайындалуы мен сақталуы нақты шараның түріне байланысты болады.
Бұрын тағайындалған төлемдер не болады?
2027 жылғы 1 қаңтарға дейін тағайындалған төлемдер бұрын белгіленген мерзім аяқталғанша бұрынғы шарттармен жалғасады. Жаңа тәртіп 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап төлем тағайындауға жүгінген азаматтарға қолданылады.
Жұмыс табылмаса, мемлекеттік қолдау тоқтай ма?
Әлеуметтік төлем мерзімі аяқталғанымен, мансап орталығының көмегі тоқтамайды. Азаматқа бос жұмыс орындарын іздеу, кәсіптік оқыту, қайта даярлау және жұмыспен қамтудың басқа да шаралары ұсыныла береді.
Министрліктің түсіндіруінше, өзгерістердің мақсаты — азаматтардың еңбек нарығына тезірек оралуына жағдай жасау. Жұмысынан айырылуына байланысты төлем Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорының қаражаты есебінен төленеді.
Есте ұстайтын негізгі жайттар
Алдымен жұмыс іздеуші ретінде тіркеліп, ұсынылған бос жұмыс орындарын қарастыру қажет. Лайықты жұмыс табылмаса, талаптарға сәйкес жұмыссыз мәртебесі беріледі. Әлеуметтік төлем алу үшін міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу шарттары да орындалуға тиіс.
2027 жылдан бастап төлемнің ең ұзақ мерзімі — үш ай. Министрлік жариялаған айлық ең жоғары шек — 346 500 теңге. Нақты сома мен төлем кезеңі әр адамның табысы және әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу өтілі бойынша есептеледі.