Оқи отырыңыз

Өзіңе ұнаған кәсібіңмен шұғылдансаң, өз ұлтыңның туын көкке көтере алсаң – бақыт деген осы!

Автор: Асқар Жұмаділдаев

— Редактор бағаны —

Грант құтты болсын,
Грант құтты болсын, "балмұздақ"!

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Бас редакторы

Материал жіберу БЛОГ ЖАЗУ

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Негізгі / Бойжеткен / Шаңырақ / Жүзік туралы не білесіз?

Жүзік туралы не білесіз?

Жүзік туралы не білесіз?

Қазақ халқының ерте заманнан бастау алған зергерлік өнері халық өмірімен, тарихымен, шаруашылығымен тығыз байланыста дамып келеді. Адам баласы ежелден әшекей бұйымдарды киімнің ажырамас бөлігі ретінде санаған. Оның ішінде, әсіресе, жүзіктің орны ерекше.

Жүзік – қымбат тастардан көз орнатылған дөңгелек пішінді бұйым. Бұл дөңгелек пішіннің жүзік, сақина, балдақ деген жеке атаулары бар.

Қазақ халқы асыл тастардан көз қондырылғанын - жүзік, тасы жоқ, тек алтын не күмістен жасалғанды - сақина, көзі жоқ, шығыр түріндегісін - балдақ деп атайды. Олар соғу, қалыптау, ширату тәсілімен жасалып, сәндік үшін саусаққа салынады. Оны ер адамдар да, әйелдер де таға береді. Ерлер бір ғана қолына салатын болса, әйелдерге барлық саусақтарына екі-үштен салуға рұқсат етілген.

Ер мен әйелдің жүзік, я балдақ алмасуы шын сүйіспеншіліктің белгісі саналатын болған. Дәстүр бойынша, көзіне асыл тас орнатылған (кейде арнайы жазу жазылған) алтын, күміс жүзіктерді қыз-келіншектер, сал-серілер салса, жігіттер қауымы балдақты тарту еткен екен.

Қадым замандарда хан, би, болыстардың мөр, қолтаңба орнына қолданатын жүзіктері болды. Мөрлі жүзікке оймыштай салынған дұға, ру таңбасы да бейнеленген көрінеді.

Қазақстан аумағында жүзік жасаудың ежелгі замандардан бастау алатынына олардың археологиялық қазбалардан табылған үлгілері дәлел бола алады.

Жасалған материалдары мен түр-түсіне қарай жүзіктер мынадай болып аталады:

1. Құдағи жүзік

2. Күмбезді жүзік

3. Шытыралы жүзік

4. Бағдарлы жүзік

5. Лажылы жүзік

6. Көзді жүзік т.б.

Ал жүзіктің көзі үшін теңбіл тас, су тас, көк тас, құлпырма тас, құбыла тас, дүбіржат, жақұт, лағыл, жарқырауық тас, гауһар, ақ тас, янтарь секілді бағалы тастар пайдаланылған.

Сонымен қатар сақинаға қатысты төмендегідей атаулар пайда болған:

1. Ақық сақина – кішкентай ақық қолданылған сақина;

2. Алтын сақина – таза алтыннан жасалады;

3. Балдақ сақина – сақинаның саусақ үстіне қараған беті төртбұрышты келеді;

4. Бұрама сақина – алтын, күмісті есіп жасайды;

5. Жез сақина – саусаққа салу үшін емес, қамшы, найза, пышақ, қылыш сабын бекіту үшін дайындалады;

6. Кавказ сақина – қара-ала өрнекті сақина түрі;

7. Күміс сақина – таза күмістен жасалады;

8. Қола сақина – қоладан жасалған түрі;

9. Моншақты сақина – моншақ қондырылған сақина;

10. Құсмұрын сақина – үсті дөңестеу келген сақина түрі;

11. Мыс сақина – мыстан жасалған ортан қол сақина;

12. Неке сақинасы – жас жұбайлардың үйлену тойында бір-біріне салатын сақинасы;

13. Сақинек – пышақ, қылыш т.б. құралдардың сап жетесі сұғылатын жерін қысып тұру үшін мыс не күмістен жасалатын балдақ, кейде мойнақ деп аталады;

14. Сіркелі сақина – бетіне ұсақ түйіршіктерден сірке өрнек салынған түрі;

15. Тасты сақина – тас, шыны орнатылған түрі;

16. Темір сақина – темірден жасалған тығыршық немесе сақинек.

Бүгінде ерекшеліктеріне қарамастан сақина мен балдақ көбіне жүзік деп бір сөзбен аталып жүр. 

Дайындаған: Айгерім Сматуллаева

Сурет: art-kaz.kz, gmirk.kz, otrarmuseum.kz

Дайындаған: Кәусар Мұң
Қосылған күні: 18 қараша 2013, 13:41
Пікірлер
+0
18 қараша 2013, 12:49

Қызық, мен сақина мен жүзік синоним деп ойлаппын.

+0
18 қараша 2013, 16:03

Біраз түрін біліп қалдым, білмеппін

+0
18 қараша 2013, 22:28

ал, мен сақина-көнерген сөз шығар деуші едім. Ұят-ааай :oops:

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Әлеуметтік желі арқылы кіру:

Соңғы аудармалар

Қайсар До Бон Сун  #7
Қайсар До Бон Сун #7

До Бон Сун – ерекше қыз. Өйткені, оның бойында тұқымқуалайтын қасиет алпауыт күшке ие. Ол тек қыздаға беріледі. Бұл қасиеті үшін өзінен ұялатын қыз қалайша барлық қиындыққа қарсы тұра білді? Оған қолдау көрсеткен кім? 

BTS - Go Go
BTS - Go Go

Топ: BTS немесе Beyond The Scene  Дебют: 2013 жыл,...

VROMANCE feat. Obroject -
VROMANCE feat. Obroject - "Ғашықпын" (Fall In Love)

Массагет сайтында жарық көріп жүрген "Қайсар До Бон Сунның" сезімге толы саундтрегін назарларыңызға ұсынамыз.