Дін және қоғам
жеке
блог

Дін және қоғам

Әл Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті

Философия және саясаттану факультеті,

Дінтану мамандығының 2 курс студенті: Нусипбек Анеля Медетқызы

Жетекші оқытушы: Сарсембаев Р.М.

-----------------------------------------------------------------------------------

Жаңа дәуірдің алғашқы ойшылдарының бірі дінді ғылыми ойлау тұрғысынан қарастыру мүмкіндігін негіздеді, тек істің мәні мен логикасын ескере отырып, теологияға сілтеме жасамай бағыт берген И.Кант болды (1724-1804).Ағартылған адам өзінің ақыл — ойымен өмір сүруі керек, өзін-өзі ұстайтын догмалардан, негізсіз тыйымдардан және билік алдындағы ұялшақтықтан-саяси немесе діни тұрғыдан босатуы керек. Дінді "тек ақыл шегінде" философиялық тұрғыдан қарау дінді жоққа шығаруға емес, діни идеялар мен мифтерден ұтымды мазмұн алуға және адамға "ақылға қонымды дін"беруге арналған. Парасатты мемлекетпен және құқықтық тәртіппен бірге парасатты дін адамға өзінің табиғаты бойынша кім болуға, толерантты болуға, догматизм мен фанатизмді жеңуге, сенім мәселелерінде төзбеушілікті, конфессиялық диктатты тоқтатуға көмектеседі. Ақылды, шынайы дін - "моральдық дін"; дін моральдық мінез-құлықтың негізі ретінде ақылға негізделген, адамға өз міндеттерін "категориялық императив", Құдайдың өсиеті, кез-келген жағдайда моральдық парызды орындаудың сөзсіз талабы ретінде түсінуге көмектеседі. Кант тұлғасындағы діннің ағартушылық сыны "Тарихи" дінді реформалайтын және оған ақылға қонымды көрініс беретін адам мен адамның ақыл-ойының тәуелсіздігін растайды, бірақ сонымен бірге қоғамдағы моральдық тәртіптің негізі ретінде табиғи немесе рационалды діннің әлеуметтік пайдалылығы танылады. Дін адамдардың іс-әрекетін тағайындаудың қасиетті нысаны ретінде, трансценденталды (яғни күнделікті әлемнен тыс) адам өмірін негіздеу қоғам мен адам өмірінде әр түрлі рөл атқарды және орындайды деген еді.

Дін әлемді бейнелеу, қабылдау және түсіндіру жүйесі ретінде ғана емес. Діннің қоғамдағы күші мен маңыздылығы соншалық, дін, дәлірек айтқанда, діни практика адамдардың тиісті мінез-құлқын қамтамасыз ететін маңызды әлеуметтік институт ретінде қызмет етеді. Институционализацияның арқасында дін адамзат дамуында үлкен рөл атқаратын қоғамдық өмірдің әлеуметтік-мәдени ұйымының қуатты элементіне айналды.

Қолдаушыларды бір әлеуметтік топқа біріктіре отырып, дін кез-келген қоғамдағы маңызды әлеуметтік ұйым болып табылады. 

Дін адамға болмыстың түпкі шындықтарын түсінуге мүмкіндік берді. Осылайша, дін іс жүзінде адамдардың негізгі түсініктерін қалыптастырды, қоғамның барлық секторларының жұмыс істеуінің әлеуметтік — мәдени рухани негізін-бастапқы негізін құрады.

Көптеген заманауи, жақсы интеграцияланған қоғамдардың қалыптасуы мен дамуында дінге үлкен рөл берілді деп айта аламыз, өйткені ол осы қоғамның әр мүшесіне болмыстың түпкілікті күштері, бірыңғай бастапқы өлшемдер, ойын ережелері туралы біртұтас идеялар берді. Осылайша, дінде қоғам осы өзара әрекеттесу жүйесінде кез-келген адамның мінез-құлқын болжауға мүмкіндік беретін жалпыланған идеялардың дамыған жүйесін тапты. Дін қоғам интеграциясының әлеуметтік-мәдени негізі ретінде осы халықтың дінге дейінгі және діннен тыс тәжірибесінің, оның тарихи тәжірибесінің ерекшеліктерінің және т. б. әсерінен қалыптасқан ұлттық элементтермен толықтырылады.

Діннің қоғамды интеграциялау, оның тұрақтылығын, тұтастығын сақтау және сақтау факторы ретіндегі рөлі тарихта бірнеше рет көрінді.

Осыған байланысты дін мен мемлекеттің зайырлы (діни емес) билік институттарының жүйесі ретіндегі өзара қарым-қатынасы, оның ішінде қоғамның тұрақтылығы мен құндылығын қамтамасыз ету қызықты және көрнекі болып табылады.

Қазақстан-көпконфессиялы мемлекет. Бұл XIX ғасырдың аяғы–ХХ ғасырдың басындағы этнодемографиялық және көші-қон процестерімен байланысты. ХХ ғасырдың басындағы басқа этникалық топтармен арақатынасындағы байырғы халықтың үлес салмағының төмендеуі. - орыс және украин халқының көші-қонының оң сальдосы. Бұл көші-қон экспансиясы жүйесінің саясаты болды.

1897 жылғы санақ материалдарын ХХ ғасырдың басындағы таңдаулы Статистикалық зерттеу материалдарымен салыстыру көрсеткендей, 1917 жылғы Қазан төңкерісіне дейін аймақта қазақ аймағынан тыс жерлерде шаруалар мен қала тұрғындарының қарқынды ағымы байқалды. Қазақ, орыс және украин халқымен қатар немістер, мордва, татарлар және т.б., ал оңтүстігінде — өзбектер, ұйғырлар, қырғыздар да белгілі бір үлес алды. Қазақстан аумағындағы түрлі-түсті ұлттық құрам Ресей империясының құрамына кіргеннен кейін аймақты отарлаудың ұзақ процесі нәтижесінде қалыптасты.

Бүгінгі таңда дін-жалпыға ортақ адамгершілік құндылықтардың тасымалдаушысы, ұлттық мәдени мұраның маңызды элементі ретінде қабылдануда. Қазіргі қоғамның рухани құндылықтары жүйесіндегі діннің орнын зерттеу ғылыми, философиялық және социологиялық және іс жүзінде саяси қызығушылық тудырады. ҚР-да бүгінде үлес салмағы 60% - дан асатын мұсылмандармен қатар православие, протестанттар, буддистер және католиктер, иудейлер және т.б. түрінде өз басқа дін өкілдері тұрады.Өңірлердегі діннің жай-күйі мен дамуын талдау қоғамдық өмірдегі рөлдің өсуін және оның қоғамның адамгершілік, рухани және әлеуметтік деңгейіне оң әсерін көрсетеді. Діни бірлестіктер ішкі саяси тұрақтылық пен ұлтаралық келісімді нығайтуға қолдан келгенше үлес қосуда. Қоғамның көз алдында діннің беделі артып, діндарлар мен діни бірлестіктердің саны үнемі өсіп келеді. Жаңа атаулар пайда болады. Жалпы, діни құрылымдардың қызметі тұрақтанды деп ойлаймын.Әрине,бұл саламен әлі де алдағы уақытта жұмыстар атқарылады және де мұның бәрі болашақ ұрпақтың,жас дінтанушылардың , қоғамның қолында!