Қазақстанның шет елдегі халықаралық имиджі
жеке
блог

Қазақстанның шет елдегі халықаралық имиджі

Бүгінде Қазақстан Республикасының халықаралық аренадағы беделі барған сайын артып келеді. Әлем жұртшылығы Н.Ә. Назарбаевтың Ресей Федерациясының «Российская газета» газетінде жарияланған «Дағдарыс кілттері» мақаласында жаһандық әлемдік дағдарыс және әлемдік экономиканың, саясаттың және жаһандық қауіпсіздіктің түбегейлі жаңа моделін құру арқылы одан шығудың рецептері туралы сұрақтар қояды. Елбасымыз жаңа, ақаусыз әлемдік валюта жасау қажеттігіне баса назар аударады. Оны көптеген елдердің басшылары қолдау тапқандықтан, ұсыныстың танымал болуы Қазақстанның әлемдік аренадағы имиджін өте жақсы әсер берді.

 

    Жиырма бірінші ғасыр ақпараттың заманы болғандықтан, қазіргі дамып жатқан техника көмегімен әлемнің түкпір-түкпіріне хабар жеткізе аламыз. Сәйкесінші, елімізге шетелдік азаматтар арнайы саяхаттап келіп, өз көздерімен көрмесе де, әлемдік ақпарат құралдары арқылы мемлекетіміз жайлы, халқымыз жайлы көзқарастары қалыптасады. Әлемдік тәжірибеде мемлекеттердің имиджін қалыптастыру мәселесі саясаттануда да жеткіліксіз зерттелген. Бұл тақырыптың теориялық негізі ресейлік ғалымдар мен шетелдік саясаттану мектептерінің имидж жасау саласындағы ғылыми зерттеулері болып табылады.

 

    Зерттеушілер Уолтер Липман, Эдвард Бернейс, Сэм Блэк имидждік науқандардың теориялық мәселелерін тұжырымдауға және зерттеуге елеулі үлес қосты. Мангейм, Альбертон, Кунзик, Петерсон, Паркер еңбектерінде ұлттық имидж түсінігі мен оның қалыптасуына әсер етуші факторларды анықтау мәселелерін зерттеуге көп көңіл бөлінген. Оның бағалау әдістемесі имиджологияның өз қарамағында еліміздің халықаралық аренадағы имиджін бағалауға одан әрі көмектесетін қатаң математикалық құралдар жинағын алғанын куәландырады. Посткеңестік елдердегі елдің имиджін өзгертуге арналған PR кампанияларын жүргізу мәселелері Л.Н.Невзлиннің бірқатар ғылыми еңбектерінде көрініс тапқан. Дамушы елдердегі имиджді өзгерту науқанының қиындықтары Стюарт Эвен, Вольсфилд, Уайт және Мангейм сияқты имиджмейкерлердің кітаптарымен мақалаларында көрсетілген. Кескінді өзгерту операцияларын жүргізудің теориясын да, тәжірибесін де зерттеуге ғалымдар Адельман, Абот, Олпорт, Алмонд үлкен үлес қосты.

 

    Ғылымда Қазақстанның шет елдердегі имиджінің аспектісінде имиджмейкинг тақырыбы бойынша зерттеулер жүргізілген жоқ. Негізінен ел имиджінің тар тұстарын қозғайтын мақалалар бар. Мысалы, Германияның БАҚ-тағы Қазақстанның имиджін талдау Назарбетова А.К. «Германияның баспа басылымдарында Қазақстанның имиджін қалыптастыру», Халабузар О. «БАҚ мемлекеттің сыртқы саяси имиджін қалыптастыру құралы ретінде».

 

    Қазақстан Республикасының 2010 жылы ЕҚЫҰ-ға төрағалығымен және 2011 жылы Қысқы Азия ойындарын өткізумен байланысты республикамызға үлкен қызығушылық болды. Ол да өз кезегінде еліміз жайлы шетел БАҚ-да жиі ақпарат жарияланды. Осы тақырыптар ең көп сілтеме алды: «Сирия мәселесі», «Спорт», «Бейбіт атом саласындағы ынтымақтастық», «ОПЕК» және «ЭКСПО-2017».

 

  Жиі кездесетін ақпарат көздерінің қатарында БҰҰ-ның Біріккен Ұлттар агенттігі, ірі халықаралық агенттіктер Associated Press, Reuters, CNN халықаралық телеарнасы, Ақ үйдің баспасөз қызметтері және энергетикалық ақпарат басқармасы (EIA), австралиялық медиа-компания бар. Одан бөлек NewsCorpAustralia, New York Post және басқа да белгілі халықаралық БАҚ.

 

  Рейтингтің сөзсіз көшбасшысы «Сирия мәселесі» тақырыбы болды. Атап айтқанда, Сириядағы қарулы қақтығысты реттеуге арналған келіссөздер процесі. Ол кезеңде Қазақстан келіссөздер алаңына айналды. Бұл тақырып 10 567 рет ғаламтор кеңістігінде ізделген. Астанадағы келіссөздер процесі бірнеше кезеңнен тұрды. Сол жылдың қаңтар, ақпан, наурыз айларында жоғары деңгейде 4 кездесу өтті. Қаралған ақпараттар жүргізіліп жатқан келіссөздердің күндеріне сәйкес келеді.

  Келіссөздер процесінің басталуы бұқаралық ақпарат құралдарының үлкен қызығушылығын тудырды - 1 084 мақала жарияланды. Кейіннен басылымдар дәйексөз кестелер бойынша біркелкі таратылды. Одан кейінгі кезеңдердің әрқайсысын атап өту керек 500 жариялымнан аспады.

Ескертулер рейтингінде екінші орынды «Спорт» тақырыбы иеленді – 1693 сөз. Әдеттегідей бұл салада халықаралық спорт баспасөзінің фавориті Геннадий Головкин көш бастап тұр. Жариялану себептері өткен GGG жекпе-жегіне қатысты пікірлер мен алдағы жекпе-жектерге қатысты болжамдар болды. Өздеріңіз білетіндей, 2017 жылдың 19 наурызында өткен америкалық боксшы Дэниел Джейкобспен өткен жекпе-жекте Головкин орта салмақтағы WBA (Super), WBC, IBO және IBF титулдарын қорғаған болатын. 16 қыркүйекте Лас-Вегастағы T-Mobile аренасында Геннадий Головкин мен мексикалық Сауль Канело Альварес арасында кезекті супержекпе-жек өтті. Спорт комментаторлары алдағы жекпе-жек туралы болжамдар жариялау үстінде.

Рейтингтің үшінші қатарында – «Бейбіт атом» саласындағы ынтымақтастық – 452. Халықаралық БАҚ-тың назарын отын құрамаларын шығару бойынша қазақстандық-қытайлық бірлескен жоба аударды. Бүгінгі таңда Қытайда жалпы қуаты 28,31 миллион кВт болатын 30 атом электр блогы жұмыс істейді, тағы 24 энергоблоктың құрылысы жүргізілуде. Бұл туралы IBN Live агенттігі хабарлады. Оларға жанар-жағармайды Үлбі металлургиялық зауыты негізінде құрылған «Үлбі-ТВС» БК» ЖШС қамтамасыз етеді. Жоба 2018-2019 жылдары пайдалануға берлген.

Рейтингтің төртінші қатарында «ОПЕК».Барлық мұнай өндіруші елдердің өкілдерін, соның ішінде республикамызды да толғандыратын тақырыпта 335 басылым жинақталған. 2017 жылдың басынан бері ОПЕК-ке мүше елдердің мұнай өндіруді шектеу туралы келісімі күшіне енді. Бұл бастаманың мақсаты – мұнай нарығын тұрақтандыру. Бұл келісімге картельге кірмейтін елдер, атап айтқанда Қазақстан мен Ресей де қосылды.

Жаһандық медиа белсенділік қисығы 2017 жылдың наурыз айында да секірді. 26 наурызда Кувейтте өткен Мұнай өндіруді қысқарту мониторингі комитеті Мұнай экспорттаушы елдер ұйымына келісімді кемінде тағы алты айға ұзартуды ұсынды. Бұл ретте комитет барлық елдерді міндеттемелердің жүз пайыз орындалуына қол жеткізуге шақырды.

Рейтингтің бесінші қатарында – «ЭКСПО-2017» – 322 аталды.

 

Румыния Ұлттық Комиссарының кеңесшісі Кристиан Кутас ЭКСПО-2017 көрмесіндегі ұлттықпавильонның макетін таныстырған болатын. Лазерлік технологияларды зерттеу орталығының сарапшылары әлемдегі ең қуатты лазерді құру бойынша Еуропалық экстремалды жеңіл инфрақұрылым жобасын көрсетті.

Төменде 2017-2018 жыл аралықтарындағы қандай мемлекеттерде Қазақстан жайлы жарияланған ақпараттар саны көрсетілген.

 

 

 

    Ал, имиджге қайта оралсақ. Қазіргі жағдайда имидж жасау көптеген бағыттарды, әдістер мен құралдарды біріктіретін көп қырлы әрекет болып табылады. Бұл – өзінің өзгермейтін заңдылықтары, әдістемесі, қағидалары, сонымен бірге өнері бар ғылым. PR тәжірибесі кез келген ұйым мен қоғам арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізуге және қолдауға бағытталған. Бүкіл әлемде бірде-бір коммерциялық құрылым PR-қызметтердің қолдауынсыз жұмыс істей алмайды. PR фирмалары көрсететін қызметтердің көлемі бойынша жетекші орынды телекоммуникациялар, тұтыну тауарлары және фирмалардың бір-біріне көрсететін қызметтері нарықтары алады. PR қызметінің негізгі саласы БАҚ-пен жұмыс және корпоративтік коммуникациялармен байланысты.

 

    ТМД елдерінде олар нарық қалыптаса бастаған сәттен бастап имидж мен имиджология туралы шындап айта бастады. ТМД елдеріндегі PR тәжірибесі Батыстағыдан айтарлықтай ерекшеленеді, бұл елдегі нарықтық жағдайдың ерекшеліктерімен түсіндіріледі. Дегенмен, беделді PR-агенттіктердің клиенттерінің басым көпшілігін ірі шетелдік компаниялар құрайды. Себебі, олардың көпшілігі Батыстың барлық өркениетті елдеріне тән технологияларды ТМД елдерінде қолдануға тырысатын шетелдік сарапшылардың ұсыныстары бойынша Ресейде PR-акциялар өткізудің қайғылы тәжірибесін жинақтап үлгерген. Посткеңестік кеңістіктің элитасының көпшілігі имиджологияның мәнін әлі түсінген жоқ және оның заманауи нарықта сәтті маневр жасау үшін маңыздылығын түсіне қойған жоқ. Тақырыбымыздағы түйткілді мәселелердің бірі – Қазақстан Республикасында PR және имиджді қалыптастыру БАҚ-та мәтіндік жарнаманы орналастыруға (Евроньюста тараған Қазақстан туралы бейнеролик сияқты) немесе кеңестік үлгіге теңестірілетіндігін насихаттау. Ресей мен ТМД елдерінің саяси элитасының өкілдері арасында жүргізілген сауалнама нәтижелері бойынша 70-90%-ға жуығы қоғамдық қатынастар мен имидж дегеніміз не деген сұраққа жауап бере алмаған. Нарық дамыған сайын ол өркениетті сипатқа ие болып, отандық пиар компаниялары кездесетін көптеген мәселелер тарихта қалып, PR мен имидж нарығы әлемде қабылданған заңдарға сәйкес жұмыс істей бастайтыны анық. Мұның барлығы шетелдік технологиялар негіз және бағдар ретінде пайдаланылатын Қоғаммен байланыс жасаудың таза өзіміздің әдістерін әзірлеу қажеттілігін көрсетеді.