Философия және ғылым: Ұқсастықтар мен айырмашылықтар
жеке
блог

Философия және ғылым: Ұқсастықтар мен айырмашылықтар

Философия мен жеке ғылымдардың арақатынасы туралы көптеген пікірталастар бар, кейбіреулер философияны ғылым ретінде, басқалары дүниетанымның ерекше түрі ретінде, кейбірі олардың симбиозы ретінде қарастырады. «Философияны болмыстың, танымның және адамның әлемге қатынасының жалпы принциптері туралы ілім» ретінде анықтауға болад. Сонымен қатар,  «Философия-бұл жалпы әлем туралы, оның болмысы мен танымының жалпы принциптері мен заңдылықтары туралы ілім».

Ғылым-бұл адамдардың табиғат, қоғам және таным туралы білім алуға бағытталған, шындықты түсінуге және объективті заңдарды олардың өзара байланысында нақты фактілерді жалпылау негізінде ашуға бағытталған рухани іс-әрекет формасы. Ғылым - сонымен қатар жаңа білім алу үшін шығармашылық қызмет болып табылады және осындай қызметтің нәтижесі: белгілі бір принциптер негізінде тұтас жүйеге келтірілген білім жиынтығы және оларды өндіру процесі. Танымның басқа формалары сияқты, ғылым тек "таза білім"ғана емес, әлеуметтік - тарихи қызмет болып табылады. Ғылыми қызметтің ерекшеліктері-әмбебаптылық, бірегейлік, тәртіп, демократия. Философия (грек тілінен аударғанда) - "даналыққа деген махаббат". Философия ойлау құралы ретінде әрекет етеді, ол белгілі бір ғылымдарда белсенді қолданылатын таным принциптерін, категорияларын, әдістерін жасайды.

Ұқсастықтар. Философия-бұл ғылым. Нақты ғылым шындықты эмпирикалық және теориялық танудың белгілі бір түрі ретінде белгілі бір ұғымдармен, пайымдаулармен, тұжырымдармен, принциптермен, заңдармен, гипотезалармен, теориялармен айналысады. Философияда, кез-келген ғылымдағыдай, адамдар қателеседі, гипотезалар жасайды және т.б. Бірақ мұның бәрі философия басқа ғылымдардың бірі дегенді білдірмейді. Философияның басқа пәні бар-ол жалпыға ортақ ғылым, басқа бірде-бір ғылым онымен айналыспайды. Философия мен ғылым - бұл әлемді және осы әлемде өмір сүретін адамдарды зерттеуге бағытталған өзара байланысты екі қызмет. Философия бәрін білуге: көрінетін және көрінбейтін, адамның сезім мүшелері сезінетін, нақты және нақты емес нәрселерді қарастыруға тырысады. Философия үшін ешқандай шекара жоқ-ол бәрін, тіпті иллюзияны түсінуге тырысады. Ғылым тек көруге, ұстауға, өлшеуге және
т. б. болатын нәрсені зерттейді.

Философия мен ғылымның айырмашылықтары қандай? Ұлы неміс философы А. Шопенгауэр, "философ философия ғылым емес, өнер екенін ешқашан ұмытпауы керек" дейді. Гегель басқа ғылымдардан айырмашылығы, "Философия өзгермейтін мәңгілік, "бар нәрсені" білгісі келеді", оның мақсаты - шындық "  деп тұжырымдайды. П. В. Алексеев пен А. В. Панин өзінің оқу құралында "Философия пәні "Әлем - Адам"жүйесінде әмбебап деп жазды. Философия-бұл жалпы әлем туралы және адамның осы әлемге қатынасы туралы ғылым".

Сонымен, ғылым мен философия бірдей емес, бірақ олардың ортақ жақтары көп:

1. Ұтымды білімді дамытуға ұмтылады;

2. Зерттелетін объектілер мен құбылыстардың заңдары мен заңдылықтарын құруға бағытталған.

Ал, айырмашылығы:

1. Философия әрдайым мақсатты түрде ұсынылған, яғни, бір немесе басқа философ, оның идеялары, еңбектері өзін-өзі қамтамасыз ете алатын және басқа философтардың бөлісетініне немесе бөліспейтініне байланысты емес. Ғылым, сайып келгенде, ұжымдық еңбектің жемісі.

2. Философия нақты болжам жасай алмайды. Белгілі бір көзқарастар жүйесіне негізделген жеке философ қол жетімді екенін болжай алады, бірақ ғылыми түрғыдан нақтылық болмайды.

Қорытындылай келе,  философия - біреулер үшін ол ғылыми ілімнің призмасы арқылы танылады және ғылым болып табылады, кейбіреулер үшін философия - бұл жаһандық нәрсе, басқалар  үшін бұл оның дүниетанымы, түсінігі, бірақ ғылым емес. Қалай қарасақ та, философия мен ғылым тығыз байланыста және адамзат үшін маңызды орын алады.

 

Жанатаев Д.Ж., ф.ғ.к., доцент

Садуова Г.Б. ,  Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің

 1-курс магистранты