жеке
блог

"Айқапта" көтерілген әйелдер мәселесі

Қазақ тіліндегі мерзімді баспасөздердің библиографиясы күні бүгінге дейін толық жасалып бітпесе де, ұлт тарихында айрықша маңызға ие басылымдар бар. ХХ ғасырдың бас кезінде орын алған толассыз толқулар уағында жарық көрген газет-журналдарға көз жіберіп, сырын ашып, ақтарып көретін болсақ, олар революцияның үскірік желі шалып өткен Қазақстанның тарихынан, әдебиетінен, мәдениетінен, шаруашылық жайларынан біршама дерек береді. Патша өкіметі алдында қазақтың «қап!» деп неше жерден қапы қалғанын, қапияда өткен істердің де көп болғандығын көрсететін «Айқап» журналы соған дәлел.

М.Сералиннің редакторлығымен және жауапкершілігімен шығып отырған «Айқап» сол кездегі көкейтесті мәселелерді хал-қадірінше көтеруге, халыққа таныстыруға тырысты. Бұл журнал – күрмеуі көп, шешуі қиын күрделі құбылыстар туралы сан алуан ойларын батыл ұсынған халық жанашырларын көпшілікке таныта білді. Елдің қара қазанында бұрқырап қайнап, ернеуінен төгілуге шақ тұрған бай әдебиетіне, медицина мен агротехникаға, халық ағарту жұмыстары мен тілдің дамуына да көңіл бөлген журналдың ғұмыры ұзақ болмаса да, ұлт болашағы үшін айтарлықтай еңбек сіңірді.

Мен «Айқапта» басылып шыққан әйелдер тақырыбындағы материалдардың бірі – Тілеубайқызы Сақыпжамалдың «Қазақ қыздарының аталарына» атты мақаласы жайлы сөз қозғамақпын. «Ер баланы оқытасыз да, бізді оқытпайсыз, қыздар оқыса бұзылады дейсіз. Бұзылған әйелдер оқығаннан бұзыла ма екен. Оқу адамды бұза ма екен?! Біле білсең қыз баланы көбірек оқыту керек. Қыз бала түбінде бала-шағаның анасы болады. Ана надан болса, балаға жақсы өнеге бере алар ма?! Қыздарыңызды көріне жәбірге ұстап бересіз. Екеуі тең бе, тең емес пе оған қарамайсыз. Шырылдатып ұстап бересіз. Егерде тең болса 14-15-тегі ұлдарыңызға 50-60 жастағы кемпірді неге алып бермейсіз?» деп тоқтайды автор. Бұдан артық жеткізіп, бұдан артық ашынып жазу мүмкін емес сияқты. Бұл мақала сол кездегі миллиондаған қазақ қыздарының намысын жанып, ар-ұятын оятқан, қазақ даласын дүркіреткен ұлы жаңалық болды.

Сонымен қатар әйел мәселесі хақында газетке материалдары жарық көрген С.Жолаушин, Ә.Ғалимов, Т.Қиямбетов, А.Мәметов сынды авторлар болған. «Айқап» журналының осындай ірі әлеуметтік мәселені халық алдында проблема етіп көтеруі, қоғамдық пікірді қалыптастыруы сол кездегі басылымның жаңа өмірге деген талпынысы еді.

Бүгінде қыздардың білім алуына, тұлға ретінде толық қалыптасып, ер азаматтармен тең дәрежеде өмір сүруіне еш кедергі болмағанмен, бұған нендей күш жұмсалып, қанша тер төгілгендігін ұмытпағанымыз жөн. Аналарымыз, әжелеріміз ақыл-парасаттылығымен, қайтпас қажыр-қайратымен әділдікке бастап, шамнан шырақ жағылатынын білген болса керек.

Жұлдызды блогтар