Оқи отырыңыз

Мойындағы борышты білу – білімнің ісі, борышты төлеу – адамшылық ісі

Автор: Ахмет Байтұрсынұлы

— Редактор бағаны —

Сүйінші, «Massaget» мобильді қосымшасы іске қосылды!
Сүйінші, «Massaget» мобильді қосымшасы іске қосылды!

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Бас редакторы

Материал жіберу БЛОГ ЖАЗУ

— Жұлдызды блогтар —

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Негізгі / "Отқан" емес қой!

"Отқан" емес қой!

Мен өзім қазақ тілі маманы емеспін, бірақ ол – менің ана тілім. Сондықтан қазақ тіліне қатысты кейбір нәрселерді түсіну үшін мектепте алған білімім көбінесе жеткілікті болып жатады. Енді менің құлақ етімді жеп бара жатқан бір сөз бар. Ол – «отқан» деген сөз. Білуімше, ол - «отырған» деген есімшенің соңғы кездері ауызекі тілде қысқартылып айтылуы. Иә соңғы кездері, өйткені мен бұл сөзді не үйдегілерден, не мектепте, не кітаптан, не тағы басқа жерден бұрындары кездестірген / естіген емеспін. Алайда соңғы уақытта ауызекі тілде жиі естіп жүргенім аздай, оқыған, көзі ашық журналистердің де аузынан осы «отқан» деген сөзді ести бастадым. Сонда «отырған» деп айту сонша қиын ба, жоқ әлде бойға сіңіп қалған әдет пе?!

Менің ойымша еліміздің кейбір аймақтарында күнделікті тұрмыста «Біз шай ішіп отқанбыз.», «Балалар ойнап отқанда, мен кітап оқып отқам.», «Әжем көрпе тігіп отқанда...» деп «отырған» сөзін қысқартып айту қалыптасып кеткен шығар. Бірақ сөзді бұлай айту сол аймақта, сол тұрмыстық деңгейде қалу керек. Ал жалпы көпшілік, соның ішінде жастар бұл сөзді әдеби тілде, құлаққа эстетикалық тұрғыда жағымды естілетін дұрыс нұсқасында, яғни «отырған» деп қолданғаны жөн деп ойлаймын. Тіпті олай айту сонша қиын, қысқарту керек десеңіз, «мен» жіктік есімдігімен «отырғам» деп айту - анағұрлым ақылға қонымды, құлаққа жағымды.

Мына сөйлемдерді салыстырып көріңіз:

Олар қонақта отқанда / отырғанда, мен блог жазып отқам / отырғам (отырғанмын)Өздеріңіз көріп отқандай / отырғандай, бүгінгі көтеріп отқан / отырған тақырып қазақ тіліне қатысты. 

 Ал сіз «отқан» деп сөйлейсіз бе?

А) Иә, өзім де, айналамдағылар да  үнемі «отқан» деп сөйлейміз. Біз үшін ол қалыпты жағдай.

Ә)  Көпшіліктің ықпалымен кейде мен де «отқам» деп айтып қалам, бірақ көбінесе дұрыстап «отырған» деп сөйлеймін.

Б) Өзім мүлде «отқан» деп сөйлемеймін және солай сөйлегендерді ыңғайы келсе, түзетіп отырамын.

 P.S. Жастарға, соның ішінде журналист болғым келеді дейтін жастарға айтар кеңесім, сұрар өтінішім – жап-жақсы сөзді бұрмаламаңыздар, сауатты жазып, сауатты сөйлеңіздер, «отқан» деген сөздің кең таралуына жол бермеңіздер.  

115 3
Рейтинг: +3

Жазылған уақыты: 03 ақпан, 17:35
Тегтер: қазақ тілі, есімше, сауаттылық
Пікірлер
+0
04 ақпан, 13:07

"Барам шығар", "келу керексің", "айту керекпін" – ал мына сөздер менің жыныма тиеді. Баратын шығармын, келуім керек, айтуың керек дейтін едік қой, бұл сөздер айтыла-жазыла тілімізге сіңіп кетпесе екен деп қорқамын.

+0
04 ақпан, 13:40

Расымен де, қазір сөздерде бұрмалану көп.( Мен де достарымнан осы сөзді жиі естимін(((

+0
21 сәуір, 23:43

Ия, кей сөздер көше тілімен жаман бұрмаланып кетті. Әсіресе Отырмыз, жүрміз, тұрмыз сөздері - отырық, тұрық, жүрік деп мәнсіз болып кетті.

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Әлеуметтік желі арқылы кіру:

Соңғы аудармалар

"Мектеп 2017" 1-бөлім

Атауы: Мектеп 2017 Режиссері: Пак Джин Сок Бөлім саны: 16 Басты рөлдерде:  Соль Ин А, Чан Дон Юн, Ким Се Чжон, Ким Хи Чон

BTS –
BTS – "Blood,sweat & tears" [kaz_sub]

Топ: BTS немесе Beyond The Scene  Дебют: 2013 жыл, 13 маусым

38-параллель
38-параллель

Ел: Оңтүстік Корея Режиссер: Кан Джегю Жылы: 2004 Басты рөлдерде: Чан Дон Ган, Вон Бин Аударған: Ғалымжан Сәңкібаев