Оқи отырыңыз

Мойындағы борышты білу – білімнің ісі, борышты төлеу – адамшылық ісі

Автор: Ахмет Байтұрсынұлы

— Редактор бағаны —

Сүйінші, «Massaget» мобильді қосымшасы іске қосылды!
Сүйінші, «Massaget» мобильді қосымшасы іске қосылды!

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Бас редакторы

Материал жіберу БЛОГ ЖАЗУ

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Негізгі / Эстафета! Тілдің өзінен бастау керек

Эстафета! Тілдің өзінен бастау керек

Эстафета! Тілдің өзінен бастау керек

Тілдің философиясына қатысты

Тіл - организм, өзінің даму жолдары мен сатысы, белгілі кезеңдері болады. Алғашында, ойдан тіл пайда болған, яки ойлаған ойды тілдік шеңберге сыйдыруға тырысатын еді. Бірінші айтылмақ ой санада айқындалып, кейіннен оны тілдің мүмкіндіктеріне бейімдеу жүретін. Қазір - керісінше. 

Егер тілдік мүмкіндіктер мен сол тілде жинақталған білім қоры толықтай дерлік меңгерілсе, ойға артық салмақ салмастан, жинақталған білім қорының негізінде ойдың компиляциясын (әркелкі ойларды құрастыру арқылы) жасап, ақылды болып көрінуге барлық жағдай жасалған. Яғни, барлық айтуға болатын нәрсе - бізге дейін айтылып қойылған. Қазіргі ұрпақ - тек қайталаушы, орнын ауыстырып, махинация мен компиляция жасаушы ғана. 

Тілдің санадағы рөлін анықтап алған соң, жекеге көшуге болады. Яғни, қазақ тілінің бүгінгі күйі. Менің ойымша, қазақ тілін тұтынушылар алғашқы сатыдан өтіп кеткеніне біраз уақыт болғанымен, тіл ол сатыға әлі ауысып үлгермеген сияқты көрінеді. Яки, қазақ тілінің теориясы мен негіздерінде әлі толыққанды білім қоры мен жеткілікті тәжірибесі жоқ себепті, алғашқы сатыда қалып қойған. Ал қазақ тілін тұтынатын ортаң қол пайдаланушылар орыс тілінің көмегімен өз тілінің деңгейінен кішкене асып кеткен және артқа қарап, қазақ тіліне көмектескісі келетін ойы жоқ сияқты болып көрінеді. Қарапайым тілмен - осы! 

Роден

Енді, эстафетаның бастапқы талаптарын орындауға көшейін, талап жет тастамай тұрғандарыңда. 

Қазақ тілінің негіздеріне қатысты

Менің ойымша өзгерістерді қазақ тілінің өзінен бастау керек. Яғни, тілді реформалап, ондағы қажетсіз әріптер мен соларға қатысты құрастырылған қажетсіз ережелерден арылу. Ол әріптер: - щ, - ч, -ь, -ъ, -э, -й, -ю, -я, -ц   

Осы әріптер мен осы әріптердің қазақ тілінде жазылуы мен оларға жалғау/жұрнақтардың қосылуы туралы ережелердің санын оқып жатудың еш реті жоқ. Оның үстіне, бұл әріптер қазақ тілінің фонетикасына да, үндестік заңына да бүк келеді. Бұл - бір! 

Оның үстіне, қазақ тіліндегі әр сөздің жеке дара көтеретін мағыналық салмағы жоқ, не әлі анықталып бітпеген. Айтпағым, қазақ тілінде сөйлеуші бір не бірнеше сөзді бір не бірнеше мағынада және әркелкі жағдайда қатар қолдана береді. Ауыз екі сөйлеу процесінде бұл байқалмайтын құбылыс сияқты елестегенімен, жазуға, әдебиетке, концелярлық құжаттарға түскенде оның бір ғана атауы бар - далбаса! Бәрі далбасаға, ешкім түсінбейтін және түсіне де алмайтын далбасаға айналады. Олы туралы мына жақтағы жазбада жазылған. Бұл - екі! 

Кірме сөздерге және шетелдік ұғымдар мен терминдерді қазақшаға жаппай аударуға қатысты

Қазақ тілі өзінің даму барысында, араб тілінен, парсы тілінен (көбіне, көршілес, өзбек-тәжік халықтарының ықпалынан) әркелкі сөздерді кіргізіп отырғанымен қоймай, оларды үндестік заңының талабына сай деформациялап отырған. Бір ғана мысал, "ақиқат". Содан кейін, тарихта беттелгендей, қазақ тіліне орыс және татар тілдері арқылы сөздер кіре бастады. Мысалы, "кереует", "самаурын", "лашық" және т.б. 

Яғни, осыдан жүз жыл ғана бұрын қазақ тілі өз халқының сұраныстарына толық жауап берген және екеуі деңгейлес болған. Бірін-бірі толықтырып, кірген сөздерді грамматика мен фонетика талап еткендей, деформацияға ұшыратып, төл сөзге айналдырып отырған. Қазір бұл процес өзгеріске ұшырады. Себебі жоғарыда жазылды. 

Қазіргі қазақ тіліне кіріп, еніп, аударылып жатқан сан алуан түсініктер мен ұғымдар, халықаралық терминдер, қолданыстағы сөз тіркестері - бәрі, орыс тіліндегі калькасымен сақталып, жазылады. Қазақ тіліне қажетті сөздерді аудару керек, ол үздіксіз жүретін процесс. Ал қоғам ол аудармаларды қабылдайды ма, жоқ па - өзі шешуі тиіс. 

Қорытынды

Қазақ тілінің ортақ ережелері мен грамматикасын сақтауға тырысу керек. Сол деңгейде қатып қалмай, қоғам қабылдап үлгерген кейбір артықшылықтарды да ескеруге болады. Кірген сөздерді калькаламай қазақы менталитеттің талқысынан өткізіп, қабылдауға лайық болса, қалсын. 

Сенек - подъезд 

Перне - клавиша

Сілтеме - гиперссылка

Батырма - кнопка

Есіме түскен, өзіме ұнайтын аудармалар осылар ғана сияқты. Қабылдауға болмайтын аудармалар: 

Ұялы телефон - қалтафон, қалта телефон 

Бұрқақ - фонтан 

Ойыма келгендері осы болды, уақақа :)

Келесі сөз, таяғымен қоса, Айқаракөзде. Ал, таныт, шешесін де, әкесін де. 

797 0
Рейтинг: +0

Жазылған уақыты: 12 наурыз 2012, 13:25
Тегтер: эстафета, қазақ тіліндегі кірме сөздер, жаппай аудару
Пікірлер
+0
12 наурыз 2012, 14:30

аудармаларың жақсы екен! молодец! батырма да! батырма деген даже возбуждает адамды)))

+0
12 наурыз 2012, 14:35

өмірде әр нәрседен қозып, ләззат алып көру керек қой, уақақа

+0
12 наурыз 2012, 14:42

Қазақ тілі жайында айтқанда 70/30 дурыс. "щ"- дыбысы жайында дұрыс айтады. Орыс тілінің елігіне еліріп тілдің құрамын құртып алғанымыз айна қатесіз ақиқат. Қазақта тек 2 -сөзде ғана "щ" дыбысы қолданылады. Ол ашшы- ащы; тұшшы-тұщы. "Щ"- "ШШ" қос Ш дыбысының Щ-ға айналуы.

+0
12 наурыз 2012, 14:44

дұрыс емес тұстарын дәлелмен бетіме басыңыз, ауызбен бәріміз де батырмыз, уақақа

+0
12 наурыз 2012, 14:46

Анық дүнені дәлелдеуден асқан оңай іс болмас. Менің постымды кешке тосыңыз. Мен лингвист ретінде жауап берейін.

+0
12 наурыз 2012, 14:52

иа, кәсіби көзқарасты білген дұрыс болар еді :)

+0
12 наурыз 2012, 14:54

Жәке, кірме сөздерді өзгертіп алу болғанда қалай? Мысалы "калош" "гәлөш" боп кетті, Оны әдеби тілде "кебіс" деп пайдаланамыз дағы... бәрібір "гәлөшім қайда?" деп айтамыз... "Гәлөшті" тілімізге енгізу қажет па сонда?

+0
12 наурыз 2012, 14:59

қаласаң, кебісім қайда деп айт, уақақа

+0
12 наурыз 2012, 15:00

не ғо... сендер жақта сағат неше? :)))))

+0
12 наурыз 2012, 15:03

Сенек дегенді бірінші рет естіп тұрмын

+0
12 наурыз 2012, 15:15

КЕШКЕ МЕНІҢ ПОСТЫМДЫ КҮТІҢДЕР! ЛИНГВИСТ РЕТІНДЕ БАРЛЫҒЫНЫҢ ЖАУАБЫН ТАУЫП БЕРЕМ. КІРМЕ СӨЗДЕРГЕ ҚАТЫСТЫ ДА АЙТАРЫМ БАР. ҚАЗАҚ ТІЛІ ЯҒНИ ТІЛ БІЛІМІ ЕРІККЕНДЕРДІҢ ЕРМЕГІ ЕМЕС, ТҰТАС ҒЫЛЫМ. АЙТА САЛДЫМ БОЛА САЛАДЫ ДЕГЕН ЖАЛАҢ ҰРАН ЖОҚ МҰНДА!

+0
12 наурыз 2012, 17:00

сіздікі де жалаң ұран сияқты ғой. тауып берем деп отырғаныңызға қарағанда :)

+0
12 наурыз 2012, 15:58

перне деген әдемі естіледі ) ай бір керемет пост болыпты мынауың! )

+0
12 наурыз 2012, 16:22

Шахмұрат Айтбай бекем бекініпті. Жалғас, сен пікіріңді ылғи күліп аяқтайсың. жалықпадың ба? Қою әріппен жазылған мысалдарыңды ғана оқыдым. Өзің айтпақшы, жауыр болып кеткен мысалдар екен. Қалғанын оқығым да келмеді.

+0
12 наурыз 2012, 17:00

ерінбей сол туралы жазғаныңа қуанып отырмын!

+0
12 наурыз 2012, 19:13

Эйнштейннің ықтималдық теориясына салып ойланып көріп ем, "сенекке" еш миым жетпей қойды. Ал, тілдің философиясына қатысты ойларың ұнап қалды.

+0
12 наурыз 2012, 19:25

Ас болсын! "Сенек" деген сөзді ойлап тапқан мен емес, Мұхтар Мағауиннің шығармаларында бар :)

+0
12 наурыз 2012, 19:24

Қалтафон ұнап тұр. Кореецтер хендепон деп ұра береді ғой. Жалпы осы туралы жазайын десем ешкім маған таяқты бұтағын бермей қойды ғой ))))))))

+0
13 наурыз 2012, 01:33

бұтақ бергіштер табылады, асықпа :)

+0
12 наурыз 2012, 23:02

Жалғас, анау ойланып отырған ойшыл сенің сүйікті кейіпкерің ғой демін, ия? ))))

+0
13 наурыз 2012, 01:34

иа, өзімнен аумай қалған. бетпе-бет қалғанда өзімді солай елестетемін :)

+0
13 наурыз 2012, 11:05

қалтаПон деу керек еді ))) Керек емес әріптер қатарына Ф-ты, В-ны неге қоспадың?

+0
13 наурыз 2012, 14:13

себебі, ол екі әріп қажет және қазақтың құлағына қисық келмейтін сияқты :)

+0
13 наурыз 2012, 15:22

в-ға тілі келетін қазақтың апа-аталарын әлі көрмеппін ))

+0
13 наурыз 2012, 15:23

жарайды, халық әріпті алып тастауды шешсе, менің оны тізімге кіргізбегенім далбаса болып қалады ғой :)))

+0
13 наурыз 2012, 15:29

просто ссылканы - сілтеме дейміз, гиперссылканы ГИПЕРсілтеме дейік та ))))

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Әлеуметтік желі арқылы кіру:

Соңғы аудармалар

"Мектеп 2017" 1-бөлім

Атауы: Мектеп 2017 Режиссері: Пак Джин Сок Бөлім саны: 16 Басты рөлдерде:  Соль Ин А, Чан Дон Юн, Ким Се Чжон, Ким Хи Чон

BTS –
BTS – "Blood,sweat & tears" [kaz_sub]

Топ: BTS немесе Beyond The Scene  Дебют: 2013 жыл, 13 маусым

38-параллель
38-параллель

Ел: Оңтүстік Корея Режиссер: Кан Джегю Жылы: 2004 Басты рөлдерде: Чан Дон Ган, Вон Бин Аударған: Ғалымжан Сәңкібаев