Оқи отырыңыз

Тілекке еңбек тірек болмаса, ойға омалып қырдан аса алмайсың.

Автор: Бауыржан Момышұлы

— Редактор бағаны —

Байтұрсынұлы Нобель сыйлығы жайында
Байтұрсынұлы Нобель сыйлығы жайында

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Бас редакторы

Материал жіберу

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Бас бет / Лайфстайл / Білім / Жаратылыстану / Құлып пен кілттің тарихы

Құлып пен кілттің тарихы

Құлып пен кілттің тарихы

Біз жұмысқа келгенде де, үйге кірерде де қалтамыздан кілтті шығарып, есікті ашамыз... Бірақ кілт пен құлыпқа тек өз "міндетін" орындайтын кезде ғана көз саламыз. Ал оның тарихына ой жүгірткен ешбіріміз жоқ. Білгіңіз келе ме? 

Құлыптар адамдар зәулім сарайлар мен қорғандар сала бастағаннан-ақ іске жарай бастады. Байлар өз мүлкін көлденең көздіден сақтап, тығу үшін арнайы орында құлыптап сақтады. Алғашында құлып орнына есіктерді тірегіштер де қызмет еткен болу керек. 

Ең алғашқы құлыптың құрылымының тарихы нақты сақталмаған. Тіпті оны жасаушы адамның да есімі белгілі емес. Бірақ біздің заманымызға дейін құлыптардың үш түрі сақталды: жапсырмалы, аспалы және ойып орнатылатын құлыптар.

Солардың ішіндегі жапсырмалы құлыптың тарихы тым ертеде жатыр. Оның отаны - Ежелгі Мысыр. Мысырдан жапсырмалы құлып Грекияға және Римге қарай жетті. Мұндай құлыпты біз де қолданып жүрміз. Бұрынғы жапсырмалы құлыптардың кілттері өте ауыр болған. Оны ежелгі Мысыр тұрғындары иықтарына іліп алып жүрген көрінеді. 

Алғашқы кілттер қазіргідей металдардан жасалмаған. Ағаштан жасалған кілттер аса сенімді емес, әрине. 

Рим шеберлері кейіннен қобдишаларға арналған кішкентай құлыптар жасай бастады. Оның кілттерін сақина секілді саусаққа тағып жүруге де болатын. Көлемін күн санап кішірейткен құлып пен кілт те бірте-бірте болаттан жасала бастады. Адамдар сенімді заттарының қауіпсіз жерде тұрғанын қалап, құлыптарды да барынша берік етіп орнатуға тырысып жатты. Осыған орай кілттердің де пішіні өзгерді.

 

Орта ғасырда құлыптардың құрылымы одан да күрделене түсті. Оны металдардан жасай бастады.

Есікке орнатылатын құлыптарға ою салу сәнге айналды. Көбіне оюлардың астына сән үшін мата немесе жарғақ орнатты. Құлыптардың бетіне бұтақтардың, гүлдердің, жабайы жануарлардың суреттерін салды. 

Қайта өрлеу дәуірінде де құлыптардың құрылымы қарапайымдылықтан алыс болды. Енді адамдар құлыпты кілтсіз-ақ ашып-жаба бастады. Өзінің арнайы бұрағыштары арқылы ішінен құлыптап алатын болды. 

Осындай әдіс көптеген есіктерге қолданылды. Көп үйлердің мұндай есік құлыптары сенімге кіре бастады. Қазір де кілтсіз-ақ құлыптап, ашылатын есіктер ол кезде ауыз толтырып айтарлық жаңалық болатын. Алғаш кілтсіз құлыптанатын құлыптар жасалғанда, оған түрлі геометриялық фигуралардың, теңіз хайуандарының, гүлдер мен жапырақтардың бейнесі салына бастап еді. Құлыпқа таңба енгізу де жоқ емес-тін. 

Аспалы құлыптарды Қытай халқы ойлап тапты. Содан кейінгі ғасырларда мұндай құлыптар Үндістан мен Парсы еліне және Римге жетті. 

Бүгінгі дамыған заманда зат сақтау аса қиынға соқпайды. Бірақ оны ашу да қалысар емес. Түрлі сенімді құлыптар жасалса да, ұрлықшылардан айла асар емес. 

Құлпыңыз берік болсын, оқырман!

Дайындаған: Ақерке Әбілхан

Суреттер: yarregion.ru, sobirau.ru, fotokonkurs.ru

1912 0
Рейтинг: +0

Дайындаған: Ақерке Әбілхан
Қосылған күні: 19 наурыз 2013, 10:21
Пікірлер
+0
19 наурыз 2013, 10:49

Мда, ойланбаппын шынымен, ұзақ тарихын біліп қалдық

+0
19 наурыз 2013, 13:14

қалтамда зілдей 4 кілт бар екен :(

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Әлеуметтік желі арқылы кіру:

Ең қызықты блогтар

Эссе жаза аласың ба?
Эссе жаза аласың ба?

ҰБТ-ның жаңа форматына сай эссе жазуды бірге үйренейік!

Автор: Аида Жеңіс
Шетелдік сериалдардың әсері.
Шетелдік сериалдардың әсері.

Шетелдік сериалдардың әсері.

Келін алдында бас ию ме, әлде келін алдындағы міндеттер ме?
Келін алдында бас ию ме, әлде келін алдындағы міндеттер ме?

Әрбір адамның өз міндеттері мен жауапкершілігі бар ғой, сол сияқты менің де ене...

Сұмдық апат «Шапекоэнсе»-де тірі қалғандар.
Сұмдық апат «Шапекоэнсе»-де тірі қалғандар.

Қазалы адамдар саны - 71. Апат туралы.

Автор: Olzhas Samatov
Құрбы керек...
Құрбы керек...

жақында өшіріледі.

Автор: <ҚАЗАҚ> ...

Соңғы аудармалар

EXO - Lucky One [kaz_sub]
EXO - Lucky One [kaz_sub]

Оңтүстік кореялық әйгілі бойз-бэнд EXO тобы бүгінде дәурені жүріп, дүркіреп тұрған топ болып отыр. Жігіттер тобы тек Оңтүстік Кореяда ғана емес, Азияда танымал. Қазақстанда да EXO тобының жанкүйерлері жетерлік. Басында он екі қатысушыдан құралғанымен, бүгінде топта он өнерпаз өнер көрсетеді. Әр қатысушы жан-жақты, талантты. Біз бұған дейін аталған топтың бірнеше бейнебаянын қазақшаға аударған едік. Назарларыңызға топтың "Lucky One" туындысын қазақша субтитрмен ұсынамыз. Аударған: Жарылқасын Мырза Тайминг,...

IU - The shower [kaz_sub]
IU - The shower [kaz_sub]

Ли Чжи Ын – оңтүстік кореялық 23 жасар әнші қыз. Оның сахналық есімі «I and You» (мен және сен) әуен арқылы бір бүтін бола аламыз дегенді білдіреді....

Күн ұрпақтары/ Сошедшие с солнца / Descendants of the Sun [kaz_sub]
Күн ұрпақтары/ Сошедшие с солнца / Descendants of the Sun [kaz_sub]

Ел: Оңтүстік Корея  Жанр: романтика, медицина, драма, комедия, боевик  Жыл: 2016  Режиссер: Ли Ын Бок Басты рөлдерде: Чжин Гу, Сон Хе Ге, Сон Джун...