Оқи отырыңыз

Материал жіберу

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Бас бет / Лайфстайл / Әлемтану / Қазақстаным / Қазақстан таулары туралы деректер

Қазақстан таулары туралы деректер

Қазақстан таулары туралы деректер

11 желтоқсан – Халықаралық тау күні қарсаңында Қазақстан жеріндегі ең үлкен, танымал таулар туралы біршама деректерді бере кетуді жөн көріп отырмыз.

Сарыарқа – Орталық Қазақстанда орналасқан. Батыстан шығысқа қарай 1200 шақырымға созылып жатыр. Орташа биіктігі – 500-600 м. Сарыарқа солтүстігінде Батыс-Сібір жазығымен, оңтүстігінде Балқаш көлімен және Бетпақ Дала шөлімен, шығысында Сауыр-Тарбағатай тау жүйесімен шектеседі. Сарырқаның негізгі жауһары – Бурабай шипажайлық аймағы. Жергілікті тұрғындар бұл жерді "қазақстандық Швейцария" деп атайды.

Мұғалжар – аса биік емес тас тізбегі, Орал тауларының оңтүстік сілемі. Мұғалжардың ең биік нүктесі – Үлкен Боқтыбай тауы (657 м). Солтүстіктен оңтүстікке қарай 450 шақырым. Тау өз бастауын Шиелі және Терісбұтақ өзендерінен алады. Тас тізбегінен оңтүстікке қарай Үлкен борсық құмды шөлі жалғасады. Ол Арал теңізі мен Мұғалжарды бөліп жатыр.

Маңғыстау таулары – Каспий теңізіндегі Маңғыстаулық жартылай аралында жатыр. Олардың құрамына Қаратаудың батыс және шығыс жоталары, Ақтаудың оңтүстік және солтүстік жоталары енеді. Қаратаудың ұзындығы – 117, Ақтаудың ұзындығы – 70 шақырым. Бәрі де жыралар, сайлар, аңғарлар, жартастармен бөлшектелген. Маңғыстау тауларының ең биік нүктесі – Қаратау-Бесшоқы (556 м).

Таулардың оңтүстік бөлігінде Батыр аталатын ойпат бар. Бұл – Қазақстанның ең төмен нүктесі. Аталған ойпат әлем бойынша Израильдегі Өлі Теңізден (- 395 м), Қытайдағы Тұрфан шұңқырынан (-154 м), Африкадағы Ассаль өзенінен (-150 м), Египеттегі Каттара ойпатынан (-133) кейін бесінші орында тұр.

Алтай – Алтай-Саян аталып кеткен алып тау жүйесінің бір бөлігі. Шекарасы Зайсан көлі мен Байқал көліне дейін созылған. Қазақстанға оның тек оңтүстік-батыс аймағы ғана енеді. Оңтүстік шекарасы – Қара Ертіс өзенінің бассейні және Зайсан көлі, батысы – Қалба жотасы. Жер бедеріне байланысты қазақстандық Алтай үш аумаққа бөлінеді: Оңтүстік Алтай, Кенді Алтай және Қалба жотасы.

Түрген шатқалы ыстық бастауларымен, сарқырамаларымен, қалың ормандарымен, өзендерімен, шипалық өсімдіктерімен, жеміс-жидектерімен танымал. Ең басты байлығы – сарқырмалар. Олардың саны жетіге жуық. Аюлы Сарқырамасы 30 метр биіктікте құлайды және айналысындағы шыршалары көрген көзді ынтықтырады. Жартастарда мұз дәуіріне дейінгі өсімдіктердің іздері қалған.

Тянь-шань және Хан-Тәңірі. Тянь-шань таулы аймағы Қазақстанның оңтүстік-шығысын алып жатыр. Республикамызға Орталық, Батыс Тянь-Шань және Солтүстік Тянь-Шань (Күнгей Алатау, Шу-Іле Алатау, Желтау, Айтау, Қырғыз Алатауы енеді) тауының барлық бөлігі кіреді. Ал Орталық Тянь-Шань Қытай, Қазақстан, Қырғызстан шекараларында басталады. Осы жерде Қазақстанның ең биік нүктесі – Хан-Тәңірі (6995 м) бар.

Мәр-мар тасты еске салатын үшкір пирамидалы тау алыстан-ақ көзге көрінеді. Таудың айналасында небір аңыздар тараған. Оны кейде Тәңіртау немесе Қантау деп те атайды. Екінші атауға себеп болған – күн батар кезде тау шыңының қызыл түске боялатындығы. Шыңғы жету – әрбір қазақстандық альпинситің арманы деуге болады.

Жоңғар Алатауы Қазақстанның шығысында, Қытай мен Қазақстанның шекарасы, Іле мен Алакөл өзендерінің аралығында орналасқан және батыстан оңтүстік-батысқа, солтүстік-шығысқа созылып жатыр. Жоңғар Алатауының жалпы ұзындығы – 400 шақырым. Орташа биіктігі – 3580 м.

Мұнда әлі күнге дейін таутекелер, арқарлар, қарақұйрықтар мекен етеді. Барсакелмес аралынан құландар әкелінген. Аймақ көненің көзі саналатын ескерткіштерге бай: тасқа салынған суреттер, қорғандар әлі де зерттеліп келеді.

Жалғасы бар...

Дайындаған: Айгерім Сматуллаева

Сурет: voxpopuli.kz,vesti.kz,visitkazakhstan.kz,nnm.me,www.idrive.kz,kzgov.docdat.com

Ілмек сөздер: Қазақстанның таулары, Қазақстандағы таулар, тау, Жоңғар Алатауы, Алтай, Сарыарқа, Хан-Тәңірі, Түрген шатқалы, тянь-шань шыршасы

Дайындаған:
Кәусар Мұң
Қосылған күні:
11 желтоқсан 2013, 14:02
Тегтер:
Қазақстанның таулары, Қазақстандағы таулар, тау, Жоңғар Алатауы, Алтай, Сарыарқа, Хан-Тәңірі, Түрген шатқалы, тянь-шань шыршасы
21504 4
Рейтинг: +3

Пікірлер
+0
11 желтоқсан 2013, 17:07

Тау күніне жақсы жинақ жасапсын

+0
12 желтоқсан 2013, 00:47

О, қандай жазба десеңші! Біздің ауыл Күнгей Алатауының солтүстік етегінде орын тепкен... Жазбаңа рахмет, Айгерім!))

+0
16 желтоқсан 2013, 13:47

қазақстанда өте әдемі жерлер көп қой, тек сол жерден айрылып қалмасақ игі еді.

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Ең қызықты блогтар

Кімді, нені оқу керек?
Кімді, нені оқу керек?

Оқу ежіктеуден, өсу еліктеуден басталады...

Ерекше қызығушылығым (эстафета)
Ерекше қызығушылығым (эстафета)

Ант етемін, жарқ етемін*

Автор: Akniet Baltanova
Әлемдегі ең ыстық өлкелер
Әлемдегі ең ыстық өлкелер

Адам баласы қанша дәрежедегі ыстықтыққа шыдай алады?

«Біз жанбасақ лапылдап...»
«Біз жанбасақ лапылдап...»

Қазақ хандығының 550 жылдығына орай «Біз жанбасақ лапылдап» атты республикалық...

Автор: Ai Kerim

Соңғы аудармалар

Chen (EXO) - Best Luck OST [қазақша субтитрмен]
Chen (EXO) - Best Luck OST [қазақша субтитрмен]

EXO - 2012 жылы құрылған 12 қатысушыдан тұратын қытайлық-оңтүстік кореялық танымал бойз-бэнд. Ресми түрде 2012 жылдың 8 сәуірінде таныстырылды. Осы кезге дейін хитқа айналған 5 альбом шығарды. Топ көптеген марапатқа ие болып, XOXO (Kiss&Hug) атты алғашқы альбомының сатылымы бойынша Кореяда рекорд орнатты. Альбомның 1 миллионнан астам көшірмесі жасалған.  Осы ЕХО тобының жетекші вокалисі Чен/ Chen 1992 жылдың 12 қыркүйегінде туған. 2011 жылдың 29 желтоқсанында топтың төртінші қатысушы ретінде ресми түрде жарияланды. Әнші ән айтумен қатар,...

Red Velvet – Ice Cream Cake [қазақша субтитрмен]
Red Velvet – Ice Cream Cake [қазақша субтитрмен]

Red Velvet – бес қатысушыдан құралған оңтүстік кореялық girl-группа. 2014 жылы әйгілі SM Entertainment компаниясы негізін қалаған. 2014 жылдың 1 тамызында топ...

DBSK – DARKNESS EYES [қазақша субтитрмен]
DBSK – DARKNESS EYES [қазақша субтитрмен]

동방신기 (Тонбансинги) — 2003 жылы құрылған кореялық поп-группа. Топ мүшелері сахнаға шыққанда-ақ өздерінің аса дарынды әнші, биші екендіктерін көрсетті....