Оқи отырыңыз

Биікке көтерілгісі келетін адам баспалдақ жасап шығады.

Автор: Жапон мақалы

— Редактор бағаны —

Байтұрсынұлы Нобель сыйлығы жайында
Байтұрсынұлы Нобель сыйлығы жайында

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Бас редакторы

Материал жіберу БЛОГ ЖАЗУ

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Бас бет / Арнайы жобалар / НАУРЫЗ 2012 / 22 наурыз. Ат әбзелдері

22 наурыз. Ат әбзелдері

22 наурыз. Ат әбзелдері

22 наурыз  да келіп қалды. Ұлыстың ұлы күні жақын ағайынның жүзін көріп, құттықтап қайту - салт-дәстүрдің бағзыдан келе жатқан озық үлгісі. Қыстан жүдеп шыққан адамның, көңілге серпін, жүрекке медеу іздейтіні анық. Қаланың тас қабырғасын тастап, талай адамның  ауылға барары да осы кез. Ауыл өмірінің базары кіріп, ажары ашылатын, той-думанға ерік беретін күндер. 22 наурыз мерекесі! Дүбірлі той... Естен кетпес осы күндердің еншісінде талай қызық мәңгі есіңізде қалардай болып сақталады.  Соның ішінде атқа мініп, ауыл аралаудың өзі талай күнгі әңгімеңіздің тұздығы боларына сенімдімін. Тұлпардың түрлері туралы айтып өткенбіз, бүгінгі айтарымыз ат әбзелдері жайлы...

Ер-тұрманды да, үзеңгіні де алғаш ойлап тапқан - грек те, парсы да, қытай да емес, ол - көшпенділер. Осының айғағы ретінде, Берелден тамаша сақталған ер-тұрмандар да табылған. Мұның бәрі қазақтың жылқы мәдениетіне қосылған теңдессіз байлығы саналады.

Қыр өмірінің қызығы көктем мен жаз. 22 наурыздағы ауылда өтетін бәйге қандай?! Ауылда өскен қазақтың кез келген баласы ат құлағында ойнайды десек, артық айтқандық болмас. Қанымызда тулап жатқан қасиеттердің бірі әрі бірегейі. Алайда, қала өміріне бейімделем деп, көп нәрсені ұмытып қалуыңыз да мүмкін. Ауылға барып тұрып, атқа мінбеу деген де болмайды. Үлкендердің бәрі үйде әңгіме айтып жатқанда, атқа мініп, серуендеп қайтыңыз. Ендеше, атты ерттеудің жолдарын ұсынамыз.

 

Ер тоқымның құрамына: терлік, киіз тоқым, қайыстан өрілген айыл-тартпа, үзеңгі, құйысқан, өмілдірік және көрпеше мен қанжыға кіреді. Осының бәрі ағаштан ойылып жасалған қаңқаны толықтырып, ер-тоқым атауына ие болады.
Терлік - аттың арқасына жабылатын көлемі тоқымнан сәл үлкен терді сорып тұратын материалдан даярланады. Қазіргі кезде бұл материалдың рөлін одеяло ойнап жүр. Тоқым - көлемі терліктен кіші ердің қаңқасының екі қапталына өлшеніп қиылған киіз.Төрт бұрышты болып келеді. Бұл аттың арқасын ағаш ер жауыр қылмау мақсатында төселеді. Терліктің үстіне тоқымды қойып, терліктің артық қалған бөлігін киіздің үстіне қайырып қоямыз (алдыңғы жағынан қайырылады «связка» ретінде). Бұлардың үстіне ағаш ерді қоямыз. Ағаш ердің үстіне көрпеше төселеді. Кезек айыл тартпаға да келді. Ер тоқым әрі бері жылжымас үшін және екі қапталға ауып кетпес үшін ойлап табылған қайыс баулар.айыл ердің үстіндегі көрпешенің үстінен жіберіліп аттың алдыңғы қабырғаларының тұсынан байланады. Ал, айыл ердің қапталының артқы жағына байланған бау. Бұл аттың артқы қабырғалары тұсынан байланады.



Үзеңгі - атқа жерден тез міну үшін ойлап табылған тепкішік немесе ілмек. Бұлда ердің ағаш қапталына қайыспен байлану арқылы ердің бір бөлігіне айналады.
Құйысқан - бір ұшы аттың құйрығына ілініп, екінші ұшы ердің екі қапталына бекитін құрылғы.Бұл ер тоқымның алдыға қарай жылжып кетпеуі үшін қажет. Мысалы, таулы жерден еңіске қарай түскенде аттың мойнынан ауып түспес үшін.
Өмілдірік - керісінше аттың кеудесінен (төсінен) ердің алдыңғы екі қапталына бекитін құрылғы. Бұл ер тоқымның артқа жылжымауын қамтамасыз етеді. Көбіне шоқтығы биік жылқыларға қолданылады.

Суреттер: anatili.kz 

8264 0
Рейтинг: +1

Дайындаған: Ла Лига
Қосылған күні: 17 наурыз 2012, 11:00
Пікірлер
+0
18 наурыз 2012, 16:24

Мұны білу керек

+0
18 наурыз 2012, 16:35

Суреттері әдемі екен......

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Әлеуметтік желі арқылы кіру:

Ең қызықты блогтар

Оой, осы ма?!
Оой, осы ма?!

Мен мұны "беске" білемін

Армандар
Армандар

Армандарыңыз орындалсын, адастырмасын сіздерді...

ТҮН
ТҮН

Түнде "жын-перілер" оянады деуші еді әжем.....

Ауылым – алтын бесігім! (видеоблог)
Ауылым – алтын бесігім! (видеоблог)

Қызық болған,бұзық болған ауылым :)


Соңғы аудармалар

EXO – For Life [kaz_sub]
EXO – For Life [kaz_sub]

Оңтүстік кореялық-қытайлық бойз-бэнд EXO "For Lifе" бейнебаянымен қайта оралды. К-поперлер жақсы білетіндей, 2016 жылдың 5 қазанында S.M. Entertainment EXO-ның ізбасары EXO-CBX тобын таныстырды. "For Life" бейнебаянын Lvoe фансаб-тобы қазақша субтитрмен ұсынып отыр. Көрейік! 

JESSICA – Wonderland [kaz_sub]
JESSICA – Wonderland [kaz_sub]

Джессика Чон – корей-американ тегінен шыққан әнші, биші, актриса, модель. АҚШ-тың Калифорния штатында туған. Ағылшын, корей тілдерін жетік меңгерген. Girls’...

EXO - Lucky One [kaz_sub]
EXO - Lucky One [kaz_sub]

Оңтүстік кореялық әйгілі бойз-бэнд EXO тобы бүгінде дәурені жүріп, дүркіреп тұрған топ болып отыр. Жігіттер тобы тек Оңтүстік Кореяда ғана емес, Азияда...