Оқи отырыңыз

Биікке көтерілгісі келетін адам баспалдақ жасап шығады.

Автор: Жапон мақалы

— Редактор бағаны —

Байтұрсынұлы Нобель сыйлығы жайында
Байтұрсынұлы Нобель сыйлығы жайында

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Бас редакторы

Материал жіберу БЛОГ ЖАЗУ

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Бас бет / Арнайы жобалар / НАУРЫЗ 2012 / 22 наурыз. Киіз үй - көшпенділердің өнер туындысы

22 наурыз. Киіз үй - көшпенділердің өнер туындысы

22 наурыз. Киіз үй - көшпенділердің өнер туындысы

Әне-міне дегенше Наурыз да келіп жетті. 22 наурыз. Жыл басы. Жаңа жыл. Бағзы заманнан келе жатқан Наурыз мерекесі қазақ жерінде әрқашан тойланған. Әз Наурызда әдемі киіз үйлер тігіледі. Иә, төл киіз үйлерімізді жылына бір рет Ұлыстың ұлы күнінде ғана көруге болады. Қазақ халқының, яки түркі әлемінің құтты ордасы да осы. Бақытын да, қуанышын да  бөлісіп келген құтты ұя.  22 наурыз қарсаңында көптің қуанышын ортаға салатын жер. 22 наурыз қарсаңында шалқып та қалатын киіз үй.

Қазақтың киіз үйі - әрбір шаңырақ иесінің, әрбір қазақ баласының қоғамдағы орнының, ел ішіндегі беделінің, тұрмыстағы байлығының көрінісі десек, қателесе қоймаспыз. Киіз үй көшпелілер үшін табиғаттай сұлу, кеңістіктей үйлесімді шағын әлем болған десек дәл айтқан болармыз.

Киіз үйдің маңдай алды міндетті түрде шығысқа қаратылып тігілген.

Киіз үй - қазақ үшін адамгершіліктің ұясы, қасиет тұтар орда болған. Ұзатылған қызына да, бөлек шығарған ұлына да қазақ халқы үй көтеріп беретін болған.

Қазақтың киіз үйі - әр қазақ  үшін тәуелсіздігі мен бостандығының, байлығы мен барлығының, рухани кісілігі мен қоғам алдындағы міндеттілігінің символы. Үй тігіп беріп шығарылған ұл санаққа кіреді. Өз алдына жеке салық төлеп қоғам байлығына үлес қосады. Киіз үй сәулет өнері тұрғысынан қарағанда керемет үйлесім мен жарасымдылықты танытса, философиялық ойларға әлемдік жаратылыс тұрғысынан жауап бере алады. Кез келген баспана, адам баласы үшін өмір. Ал киіз үй болса, қазақ халқының эстетикалық тәрбиелушісі, қол өнерінің мұражайы ретінде де қымбат. Қазақ киіз үйі өзінің архитектуралық пішімі жағынан да өзіне тең келер нұсқасы жоқ дүние.

Көшпенділерге көшіп қонуға ыңғайлы етіп 4, 5, 6, 7, 8, 10 қанатты және сән-салтанат құру мақсатында 12, 14, 16 қанатты етіп жабдықталатын болған. 22 наурыз мерекесінде киіз үйдің түр-түрі тігіледі.

Кейбір деректерде, ауыз әңгімелерде 24, тіпті 30 қанатты киіз жасалғаны туралы айтылады. 1253-1255 жылдары Қазақ жерін басып өткен Француз елшісі Рубруктың айтуынша "кейбір киіз үйлерді тарту үшін арбаға 22 өгізге дейін жегіледі екен", - деген сөздері дәлел.

Қазақтың киіз үйлері жоғары лауазымды, мемлекет басқарған адамдардың дәрежесіне сәйкес: Алтын Орда, Ақ Орда, Хан Орда, Орда, деп аталып, сол аттарға лайық жасақталатын болған. Киіз үй иелерінің рулық, тайпалық түсініктегі мансабына байланысты: Үлкен үй, Кішкене үй, Отау, Кіші отау деген аттармен мәртебеленген.


Киіз үй - көші-қонға ыңғайлы етіп жасалған көшпелі елдердің сәулеттік ғимараты.

Қазақ халқы өзінің қасиетті мекеніне жалпы киіз үй деп ат таққанымен, оған қоса ағаш үй, шаңырақ, қара шаңырақ секілді атулармен де атай береді. Алтын Орда, Ақ Орда секілді сөздер мен елеусіздеу ғана үлкен үй, жабасалма, күрке секілді аттар да сол киіз үй аттары.

Сурет : saken.wordpress.com, blog.travelpod.com

22810 6
Рейтинг: +0

Дайындаған: Жұлдыз FM
Қосылған күні: 18 наурыз 2012, 13:00
Пікірлер
+0
18 наурыз 2012, 15:34

Бұрын қандай жақсы болған, үйленесің де киіз үйіңді шығарып, бөлек тұрып кете бересің. Ипотека, ақша қайдан алам деп бас қатырмайсың )))

+0
18 наурыз 2012, 16:22

Эх шіркін киіз үйде өмір сүрсек қой

+0
18 наурыз 2012, 21:53

айттымғо сізге ауылға кетейік деп!

+0
18 наурыз 2012, 16:36

Киіз үйдің қадірін біз білмейміз ғой

+0
13 наурыз 2013, 17:36

Біз зат бар, сонадайдан көресің бе,
Жаны жоқ қимылдауға денесінде.
Ішіндегі сүйегі парша-парша,
Бар екен жалғыз көзі төбесінде,-дей ме жұмбақтап?))))

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Әлеуметтік желі арқылы кіру:

Ең қызықты блогтар

"Папаңнан" ұят болмасын...

Мен ұғынып болмаған тәрбие

Құлағыңды кесіп алайын ба?!
Құлағыңды кесіп алайын ба?!

Құлақ есту үшін бе әлде бастың пішінінің әдемілігі үшін бе?

Өмірдің өзі үлкен қоңырау секілді...
Өмірдің өзі үлкен қоңырау секілді...

Өмірдің симфониясы болған сыңғырлар.

БУВЕ НҮКТЕСІ
БУВЕ НҮКТЕСІ

"Олардың тарихы" беллетристикасынан

Автор: Мерей Қосын

Соңғы аудармалар

EXO – For Life [kaz_sub]
EXO – For Life [kaz_sub]

Оңтүстік кореялық-қытайлық бойз-бэнд EXO "For Lifе" бейнебаянымен қайта оралды. К-поперлер жақсы білетіндей, 2016 жылдың 5 қазанында S.M. Entertainment EXO-ның ізбасары EXO-CBX тобын таныстырды. "For Life" бейнебаянын Lvoe фансаб-тобы қазақша субтитрмен ұсынып отыр. Көрейік! 

JESSICA – Wonderland [kaz_sub]
JESSICA – Wonderland [kaz_sub]

Джессика Чон – корей-американ тегінен шыққан әнші, биші, актриса, модель. АҚШ-тың Калифорния штатында туған. Ағылшын, корей тілдерін жетік меңгерген. Girls’...

EXO - Lucky One [kaz_sub]
EXO - Lucky One [kaz_sub]

Оңтүстік кореялық әйгілі бойз-бэнд EXO тобы бүгінде дәурені жүріп, дүркіреп тұрған топ болып отыр. Жігіттер тобы тек Оңтүстік Кореяда ғана емес, Азияда...