Оқи отырыңыз

Өзіңе ұнаған кәсібіңмен шұғылдансаң, өз ұлтыңның туын көкке көтере алсаң – бақыт деген осы!

Автор: Асқар Жұмаділдаев

— Редактор бағаны —

Массагетте қалай блог жазамын?
Массагетте қалай блог жазамын?

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Арнайы жобалар директоры

Материал жіберу БЛОГ ЖАЗУ

Қолөнер – зор өнер

Қолөнер – зор өнер

«Шебердің қолы алтын» дейді қазақ. Сөзге де шебер, іске де ұстаз халқымыздың зор мәдениеті мен өнерін паш ететін құндылықтардың бірі – қолөнер.

Ағаштан, темірден, түйін түйген, жүннен көз жауын алатындай бұйым жасаған, асыл тастардан сән бұйымдарын соққан, сүйек пен мүйізді, шиді қиынынан қиыстырған халық шеберлерінің ісі – мақтауға тұратын өнер туындысы.

Назарларыңызға қазақ халқының қолөнерге қатысты ұғымдары мен түсініктерін ұсынуды жөн көріп отырмыз.

Ұста – темірден заттар жасайтын шебер.

Зергер – асыл тастардан, алтын, күмістен бұйымдар жасайтын щебер.

Тігінші – киім тігетін шебер.

Үйші – киіз үй сүйектерін жасайтын шебер.

Етікші – аяқкиімдер тігетін шебер.

Өрімші – қайыстан ат әбзелдерін жасайтын шебер.

Ерші – ер шабатын, шеберлердің тілімен айтқанда, «ер қосатын» адам.

Ағаш шебері – ағаштан заттар жасайтын шебер.

Бәдізші – тастан түрлі пішіндер, заттар жасайтын шебер.

Тоқымашы – тоқыма бұйымдарын жасайтын шебер.

Миясар – өнердің бірнеше түрін игерген шебер.

Ара – ағаш, темір кесетін тісті аспап.

Асқақ темір – бір аяғы ұзын, бір аяғы қысқа циркуль тәрізді өлшеуіш әрі ою салатын құрал.

Бақауыз – темірді соққанда ұстайтын тіссіз аспап.

Балға – соғатын, қағатын аспап.

Бұрғы – ағаш тесетін құрал.

Біз – етікші құралы.

Жонғы – ағаш қабығын жонатын құрал.

Ине – тігін құралы.

Жуалдыз – үлкен ине.

Көземел ине – көзі үлкен ине.

Инелік – ағаштан, сүйектен жасалған ау тоқитын құрал.

Тебен – қалың бұйымдар (текемет, киіз) тігетін үлкен әрі жуан ине.

Егеу – темір егейтін құрал.

Мәймөңке – ұшы қисық ине. Терме жібін теретін қайқыбас кішкентай ағаш.

Сыдырғыш – өрімшінің өрімді тегістейтін сүйектен, қатты ағаштан жасалған құралы.

Сабау – жүн сабайтын ұзынша жіңішке ағаш.

Сояу – талдырма киіздерді жөрмейтін, тігетін сүйектен, ағаштан жасалған иненің бір түрі.

Сүргі – терінің көк етін алатын, ағашты тегістеп өңдейтін құрал.

Кескір – темір кесетін құрал.

Көрік – ұстаның шоқ үрлейтін құралы.

Кемпірауыз – қышқаштың бір түрі, ұста құралы.

Қышқаш – өңделетін, жасалатын затты тістеп тұратын құрал.

Қайрақ – құралдарды өткірлеу үшін оның жүзін қайрайтын тас.

Қашау – темірден жасалған ағаш оятын құрал.

Қазиек – соғатын, қыздыратын темірді ұстайтын құрал.

Қуысқұлақ – жүзі қуыс ағаш оятын құрал.

Қалып – етікші құралы, ағаштан жасалған аяқ үлгісі.

Қайшы – мата қиятын тігінші құралы.

Темір қайшы – қаңылтыр қиятын қайшы.

Түрпі – ағаш мінін алатын бұдырлы темір құрал.

Тескіш – темір, қаңылтыр тесетін ұшты құрал.

Ырғақ – тезден шыққан ағаштарды үлгіге келтіретін қарапайым қалып ретіндегі құрал.

Қақсал ағаш – әбден кепкен, үй жасауға жарамды ағаш.

Мор – қақсал ағашты жұмсарту (балқыту) үшін жасалатын пеш.

Обын – үй ағашын жұмсарту үшін жер астында жасалатын пеш.

Қоз – ағашты жұмсарту үшін от жағатын орын.

Тез – мор, обын, қоздан жұмсарып шыққан үй ағашын түзететін немесе иетін үйші құралы.

Сықаурын – тездегі ағаштың қисығын жамбасқа салып түзететін өте қатты ағаш.

Талқы – кепкен теріні, көнді, сіріні ұйысқан жүнді жұмсартатын ағаштан жасалған құрал.

Үскі – көк (таспа) өткізу үшін кереге тесетін құрал.

Түйебел – ши тоқитын құрал,"ши құрғыш" деп те атайды.

Сарнауық – керегеге сызық салатын темір аспап.

Тістеуік – шеге суыратын темірден жасалған құрал.

Төс – пайдаланылатын темірді салып таптайтын салмақты, берік темір тұғыр.

Оймақ – тігіншілердің, етікшілердің саусағына киетін ойық темір.

Тері оймақ – теріден жасалған оймақ.

Қож – ұсталардың көмір салатын сүйектен жасалған қалағы.

Ұршық – жіп иіретін құрал. Оның қаңғалағы, яғни басы, және сабы болады. Сабында бұрмашасы болады.

Ілдіргі – ағаштан, сүйектен, темірден жасалатын тоқымашы құралы.

Пышақ – кесетін құрал.

Шот – ағаш шабатын құрал.

Нәскүрік – ағашты тегістеп жонатын құрал.

Тігін машинасы – тігіншінің бас құралы.

Іскенже – темірді қысып тұратын бұрама ауызды құрал.

Өрмек – алаша, басқұр, қоржын т.б. тоқитын көптеген бөліктерден тұратын күрделі тоқыма құралы.

Термелі өрмек – кілем тоқитын құрал. Бұған, жалпақ тоқыма бұйымдары тоқылады.

Жәй өрмек – енсіз құр, бау, терме, басқұр сияқты бұйымдар тоқитын құрал. Ол бірнеше бөліктерден тұрады.

Қазық – желі және өрмек өрісі үшін қажет қазықтар.

Кергіш қазық – өрмек өрісін алдыңғы жағынан керіп тұратын қазық.

Күйеу қазық – "жетім қазық", өрмекті арт жағынан керіп тұратын қазық.

Мосы – арқалықты көтеріп тұратын үш бұтты құрал.

Адарғы – өрмек ерісінің астыңғы және үстіңгі беттерін айқастыратын ағаш құрал.

Серу ағаш – өрмек өрісі енін, жіптерін бірдей етіп ұстап тұратын құрал.

Жүгіртпе – арқау жібін өткізіп тұратын құрал.

Қылыш – адарғыдан кейін арқау жібін тығыздайтын қылыш тәрізді ағаш.

Бақылау жіп – өріс жіптері шатыспау үшін қолданылатын бөлек жіп.

Тергіш – өрнек шығару үшін түрлі түсті жіптерді теретін (іріктейтін) ағаш құрал.

Еркек жіп – күзуде тұрған желі жіптерінің үстіңгі беті.

Ұрғашы жіп – астыңғы беті.

Шатыс – еркек және ұрғашы жіптердің адарғы арқылы айқасуы.

Тарту жіп – күзуді қозғалмау үшін қатты тартып, бекітіп қоятын мықты жіп.

Арқау – тергіштен кейін шатысты ұстап қалатын, жүгіртпеге оралған арқау жіп.

Алқа – омырауға тағатын, көбінесе күмістен соғылатын әйелдердің сәндік, әсемдік бұйымы.

Білезік – білекке салатын, күмістен, алтыннан соғылатын әйел бұйымы. Жасалуына қарай алтын білезік, күміс білезік, құйма білезік, сағат білезік, топсалы білезік, бұрама білезік, қос білезік т.б. атаулары бар.

Бес білезік – алтын, күмістен, асыл тастардан көз орнатылған, күміс шынжыр арқылы бес сақина бекітілген аса қымбат білезік.

Балдақ – алтынна, күмістан соғылған жұмыр сақина.

Жүзік – қымбат тастардан көз орнатылған, саусаққа салатын сақина. Оның еркектер де, әйелдер де салатын түрлері болады.

Моншақ – түрлі тастар мен шыныдан жасалған, жіпке тізілген, мойынға, қолға салатын, киімге тағатын сән бұйымы.

Талмоншақ – бірнеше қатар тізілетін моншақтар.

Тұмарша – сәндік үшін омырауға тағатын үшбұрышты, салпыншақты күміс бұйым.

Маңдайша – сәулке т.б. киім маңдайына тағатын, көз орнатылған күміс бұйым.

Сақина – саусаққа салатын, әртүрлі үлгіде күмістен, алтыннан т.б. металдан соғылатын бұйым.

Танакөз – шар тәрізді күміске тастан көз орнатылған түйме тәрізді сәндік бұйым.

Өңіржиек – салпыншақтар тағып, үзбелеп жалғаған, омырауға сән беретін, түрлі түсті тастардан көз орнатылған әсемдік алқалар тізбесі.

Үкіаяқ – үкі тұяғына ұқсатып, күмістен соғатын, төменгі жағына бірнеше салпыншақтар тағылған бұйым.

Көз отаға – күміске орнатылған бармақтай асыл тас. Бас киімге, батырлар дулығасына қадалған.

Кемер белбеу – негізі былғарыдан тігіліп, алтын, күміс әшекейлі, былғары бұйым.

Оқшантай – ішіне шағын зат салатын, кемер белбеуге өткізілген әшекейлі былғары қалта.

Қапсырма – әйел қамзолына тағылатын, түйме қызметін атқаратын жалпақ күміс бұйым.

Шекелік – сәукеле, тақия т.б. баскиімге тағылатын бұйым.

Шаштеңге – қыздардың өркілген шаш ұшына тағылатын, жібек бау өткізілген күміс бұйым.

Шолпы – шашқа тағатын, қымбат бағалы, сылдырмақты бұрым сәнін келтіретін, алтынна, күмістен жасалатын бұйым.

Шашбау – қыздар тағатын, қымбат бағалы, сылдырмақты бұрым сәнін келтіретін, алтыннан, күмістен жасалатын бұйым.

Шашқап – шашты күннен, шаң-тозаңнан қорғайтын, қымбат матадан жасалып, сырты түрлі моншақ жапсырмалрмен безедірілген бұйым.

Сырға – құлаққа тағатын сәнді асыл бұйым. Оның сапасына, құрамына сай көптеген түрлері болады.

Аттарақ – жылқының жіліншігін жарып, жұқалап, оны егеп, тіс салып жасаған ағаш сабы бар тарақ.

Білезік – сиыр мүйізінен жасалатын, сырты жалтыр, түрлі ою-өрнектер салынған бұйым.

Бұғышақ – аңшылардың түрлері үн шығаратын, мүйізден түтік қойылған үрмелі дыбыс құралы.

Дойбы – бақайшық, қызасық және жіліншік басының түбін егеп, баяп жасаған тастар. Сондай-ақ бұған ірі балық омыртқаларын да қолданады.

Жебе – жылқының жіліншік сүйектерінен жасалған садақтың ұштары.

Зымырауық – ортан жіліктің жұмыр басын ортасынан тесіп, ағаш өткізген балалар ойыншығы.

Сауыт – қақтаған мүйізден құралған, қздардың ине-жібін салатын бұйым.

Сыбызғы – мүйізден, қаздың, тырнаның ортан жіліктерін өңдеп, кептіріп, әр жерден тесіп жасалған үрмелі аспап.

Сырға – сиыр мүйізінен әшекейленіп, өрнектеліп жасалған әсем бұйым.

Сояу – киіз, жабағы тігетін, сүйектен жасалған тебен.

Сүргі – тері шелін сыдыратын сүйек құрал.

Тарақ – сиыр мүйізінен жасалған тісті зат.

Тастұяқ – жылқы тұяғын қайнатып, ішкі сүйектерін алып тастап, өңдеп, оюлап, өрнектеп жасаған, бау тағылған саз аспабы.

Тоқуыш, ілмек, ілдіргі – кәрі жіліктің шыбығының үшкір жағынан ілдіргі жасап, жүннен тоқыма бұйымдарын тоқитын құрал.

Тіс шұқуыш – малдың, құстың сүйектерінен жаңқаланып, жұқалап егеліп жасалынған зат.

Түтік – ұсақ малдың немесе құстардың жіліктерінің екі басын кесіп жасалынған заттар. Оның местің, торсықтың аузынан өткізсе, ыдысқа сұйық құюға ыңғайлы болады.

Қамшы сабы – киіктің терісімен кептірілген сирағынан жасалған сап.

Қалақ – ірі малдың жауырын сүйегінен жасалған көмір, құма салатын шеберлер құралы.

Қасық – сиыр мүйізінен жасалған, тамақ ішуге арналған құрал.

Ожау – арқар, сиыр мүйізінен істелген, қымыз сапыруға арналған сәнді құрал.

Киімілгіш – бұғы, арқар, киік мүйіздерінен, қой, ешкі бақалшықтарына жасалған киім ілетін зат.

Мүйізқақпай – ұрғашы сиыр мүйізінен жасалатын, соғу арқылы дыбыс шығаратын саз аспабы.

Ұстара – мал қабырғасын отқа күйдіріп, қырнап, өткірлеп жасалған шаш алатын пышақ.

Ұршық басы – ортан жіліктің жұмырбасын ортасынан тесіп жасаған зат.

Насыбай шақша – мүйізден, сүйектен жасалып, әр түрлі металдармен әдіптелген бұйым.

Шүмек – асықты жіліктің бір жағын кесіп, асықты жағының бүйірін тесіп жасаған, бесіктегі сәбиге арналған зат. 

0
Рейтинг: +2

Дайындаған: Қымбат Слямбеков
Фото: atameken.kz
Қосылған күні: 02 наурыз, 10:50

Соңғы аудармалар

Қайсар До Бон Сун  #7
Қайсар До Бон Сун #7

До Бон Сун – ерекше қыз. Өйткені, оның бойында тұқымқуалайтын қасиет алпауыт күшке ие. Ол тек қыздаға беріледі. Бұл қасиеті үшін өзінен ұялатын қыз қалайша барлық қиындыққа қарсы тұра білді? Оған қолдау көрсеткен кім? 

BTS - Go Go
BTS - Go Go

Топ: BTS немесе Beyond The Scene  Дебют: 2013 жыл,...

VROMANCE feat. Obroject -
VROMANCE feat. Obroject - "Ғашықпын" (Fall In Love)

Массагет сайтында жарық көріп жүрген "Қайсар До Бон Сунның" сезімге толы саундтрегін назарларыңызға ұсынамыз. 

--> --> -->