Оқи отырыңыз

Өзіңе ұнаған кәсібіңмен шұғылдансаң, өз ұлтыңның туын көкке көтере алсаң – бақыт деген осы!

Автор: Асқар Жұмаділдаев

— Редактор бағаны —

Массагетте қалай блог жазамын?
Массагетте қалай блог жазамын?

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Экс-бас редакторы

Материал жіберу БЛОГ ЖАЗУ
Негізгі / Лайфстайл / Мәдениет / Кино / Кар Вай кафелері: неон, фаст-фуд һәм махаббат

Кар Вай кафелері: неон, фаст-фуд һәм махаббат

Кар Вай кафелері: неон, фаст-фуд һәм махаббат

Ескерту! Бұл мақаланы аш қарынға оқуға болмайды

Қара көзәйнегін тастамайтын гонконгтік режиссер болмаса, кинематографияның нендей күй кешерін болжау қиын. Бірақ, Кар Вай киносыз да далада қалмас еді. Ол міндетті түрде бармағынан бал тамған аспазға айналары анық. Сирек сұхбаттарының бірінде өзі де солай деген. ...Жо-жоқ. Шартты райсыз-ақ солай. Ол – кинематография кулинары һәм нағыз гурман. Еш күмәнсіз. 

Бірақ Кар Вайдың гурмандығы гедонистік деңгейде не қазан-ошақтың айналасындағы тұрмыстық сипатта емес. Ол үшін тағам – тіл, адам қарым-қатынасының құралы. Сол себепті сөзге сараң карвайлық кейіпкерлердің әңгімелескеннен гөрі, бірге отырып ас ішкен сәттері көбірек. Сол себепті Кар Вай кафелері – ең маңызды оқиғалар орын алатын локация. Мұнда біреу мәңгілік махаббатын жолықтырса, екіншісі ұйқысыз түндерін өткізеді, үшіншілері сезім дертін кешсе, енді бірі қаражидек қосылған бәлішін күтіп, кезекте тұрады. Сол себепті ол гастрономиялық символикаға бейім.

Кар Вайдың кино кулинары екенін куайцзы қос таяқшасының қозғалысынан-ақ білуге болады. Олардың ас салынған табақтан кейіпкер қыздың әдемі еріндеріне дейінгі қозғалыс траекториясы жұрттың бәріне ең қарапайым дүние секілді көрінуі мүмкін. Тек Кар Вай үшін емес. Ол өзінің алғашқы жұмыстарынан-ақ Жер-Жаһанның Қытайға деген көзқарасын осы екі таяқша арқылы өзгерте білген шаман.

Куайцзылар Кар Вайға тән байыптылықпен "діттеген жеріне" жеткенше алдыңнан кейіпкердің бар ғұмыры өте шығады. Осы секундтар ішінде ол сүйіп те, сол сезімнен күйіп те, үмітін үзіп те, "қайта өмірге келіп" те үлгеріп жатады. Минуттың тым қысқа екенін ескере бермейтін шебер жұмыстарында шағын кафенің алдынан өткен адамдар тағдыры бір-ақ сәтте ендігі үзілместей бекем тоғысады.

Бұл Кар Вайдың әр туындысында кездесіп отыратын эпизод. Енді соларға кезек-кезек тоқталып, рецептісін талдар алдын дәмді қытай лапшасын даярлап алуға мүмкіндік берейін. Себебі, мақаладағы алғашқы сөйлем жай ғана ескерту емес.  

----------------------------------------------------------------

Чункинг экспресі: Көз жасына бұқтырылған ананас

"Чункинг экспресі" дегенді оқып, оқиғасы "Транссібір эксперісіндегідей" пойызда болады екен деп ойлап қалуыңыз әбден мүмкін. Бірақ олай емес. Чункинг – Гонконг қаласындағы сауда орталығының атауы, ал express – "фаст-фуд даярлайтын дәмхана" сөзінің баламасы. Сюжет осы жерде өрбиді. "Чункинг экспресі" – фильмде айтылатын бір-біріне параллель екі оқиғаны байланыстыратын жалғыз локус.

Дәмі шараптан бетер өңеш өртейтін көз жасына бұқтырылған ананас... Бұл сөз тіркестері бірінші оқиғаның дәл сипаттамасы бола алады.

Талантты актер Такеши Канеширо сомдаған №223 полиция қызметкерін көрермен алғаш рет түрлі соус құтыларына толы витрина алдынан жолықтырады. Оның ар жағынан қылықтары кішкене баланы еске салатын аласа бойлы дәмхана қожайыны әлсін-әлсін қарайлап қояды. Оның фонында – асхананың қайнаған өмірі.

Бірақ Coсa-Cola деген маңдайша жазудың алдында отырған нөмірі 223-шінің бұл күйбең тіршілікпен шаруасы жоқ. Ол телефон сымы арқылы өткенін қайтармақ боп әлек. Жас жігіт Midnight Express-ке жүрек жалғауға емес, хабарсыз кеткен махаббатымен байланыс орнату үшін келеді. (Кар Вай өз әдетінше әңгімені осылай тым алыстан бастайды.) Кейіпкер алдымен өзін бір ай бұрын тастап кеткен сүйіктісінің үйіне қоңырау шалып, оның ата-анасымен тілдесу арқылы көңілін жұбатады. Кейін консервіленген ананастың 30 банкісін тауысқан соң, күні кешеге дейін аңсаған сағынышын ұмытып, ертеректегі "сүйіктілерін" іздей бастайды. Ал олар болса мұны тәуіп көмектессе де танымайды. Өткеннің жағдайы осы. Ал, болашақ ше? Оның жәйі не болмақ? Режиссер жауапты тағы да осы ананас банкілеріне консервілеп қойған. Бұл гастрономиялық деталь Кар Вай туындысында "прусттық махаббат" символына айналғандай. Кейіпкер үшін де солай. Өткенді жібергесі келмей, арылудан бас тартуы – жоғалған сезімге ессіз тәуелділігі.

Сюжет: 1 сәуір күні № 223-ті сүйіктісі тастап кетеді. Кейіпкер махаббаты қайта оралғанша күндегі әдетінше оның ұнатып жейтін тәттісін, яғни, ананас консервісін сатып алуын тоқтатпайды. Тек сақталу мерзімі 1 мамырға дейін болуы тиіс. Өйткені, ол өзіне сондай талап қойған. Қыз 1 ай ішінде қайтып келмесе, мұның да махаббатының сақталу мерзімі аяқталады.

...30 сәуір күні ол бекер үміттенгенін түсінеді. Кейіпкер осыған дейін сатып алған 30 банкі ананасты жеп біткенше түрлі ойға шомады. Өзегін өртеген сұрақ: "Бұл өмірде сақталу мерзімі шексіз дүние бар ма?". Ұйқысыз түннен кейінгі таңға ол "Адам жадын консервілесе, оның сақталу мерзімі шексіз болар еді" деген оймен аяқ басты.

----------------------------------------------------------------

Дәмі жаңа сезім татыған сардина 

"Чункинг экспресінде" баяндалатын екінші оқиғада да Кар Вай гастрономиялық мәнерінен айнымайды. Көрермен №633 полицейді алғаш рет дәл 223-шіні жолықтырған жерден көреді. Шектеулі әлемдегі шексіз мұңды бір ғана көзқарасымен жеткізе білетін, тұла бойы актерлік харизмаға тұнып тұрған Тони Люн кейіпкерінің бірінші айтқаны: "Салат салып беріңізші" деген сөйлем болды. Ол салатты үнемі стюардесса құрбысына арнап алады. Кішкене ғана сұрықсыз үйінде мұны күтіп отқан сүйіктісіне асыққан ғашық жігіт Midnight Express-ке  жаңа даяшы қыз келгенін байқар емес. Дәмханадағы еден жуу, витрина сүрту, кофе қайнату сынды міндеттерін Фэй California Dreaming әнін бар дауысына "бақыртып" тыңдап жүріп жасайды. Тым арманшыл ару уақыт өте салат алуға күнде келетін жігітке қалай ғашық болғанын аңғармай қалады. Ал ол стюардессасымен әуейі.

Бір күні дәмхана қожайынының "Үнемі бір тағам ала бермей, бір мезгіл балық пен қуырылған картоп алсаңызшы. Таңдау қашан да жақсы ғой"- деген сөзі әлгі полицейдің махаббатының күл талқанын шығарады. 

Әрине, алғашында мұндай өзгеріс болады деп ешкім ойламағаны анық. №633 біраз уақыт бойы салат орнына сардина балығын алып жүреді. Бара бара ол тек өзіне тапсырыс беретін болды, сөйтсе, сүйгенінің тағамға деген талғамымен қоса, адамға деген талғамы да өзгеріпті. Бір байкердің жетегінде кете барады.

Кар Вай осылайша тағамды адам әдеттері мен қажеттіліктерін анықтауда шешуші рөл ойнайтын лакмус қағазындай көреді. Ал лакмус сілтілі ортада түсін өзгертетінін химия сабағынан қашқандардан басқасының бәрі біледі. Фильм сюжетіне бойлаған сайын бұл символдың маңызы арта түседі. Әсіресе, №633  өз үйінде сардина қосылған лапша жеп отырып, оның дәмінің өзгергенін байқайтын сюжетте гастрономиялық деталь символикасы апогейіне жетеді. 

Көрермен Фэйдің полицей үйіне жасырын кіріп, үйіндегі заттарды реттеп, консерві банкілерін ауыстырып қойғанын білсе де, басты кейіпкердің одан хабары жоқ. Ол дәм сезуінің қайта қалпына келгенін өмірге деген құлшынысының оянғанымен байланыстырады. Стюардессасы кеткелі ештеңеге зауқы соқпаған №633 менюде таңдау болатынын ұқты. Бұған сырттай ғашық бикештің мақсаты да сол еді – бір рейске үлгермен жолаушының басқа ұшаққа отыруға мүмкіндігін барын еске салу. 

"Чункинг экспресінің" соңғы кадрларында №633 California Dreaming әнін сүйіп тыңдайтын Фэйді "Калифорния" кафесіне кездесуге шақырады. Бұл сценада ол алғаш рет полицей формасын кимей шығады. (Стюардессасы бұған формасына бола ғашық болғанын айтқан еді.) Сыртқы өзгеріс оның жаңа өмірге дайын екенін көрсетсе керек. Ал Фэй болса одан асып түсті. Тіпті, мыңдаған километрге. Арманшыл ару басқа құрлықтағы ән аттас мекенге аттанып кетті...

P.S. Фэй қара көзәйнегін тастамайтынына қарап, Кар Вай осы бір кейіпкерінен өзін көре ме деген ойға қалдым..

----------------------------------------------------------------

Махаббатқа құмарту сезімі қосылған қытай кеспесі

Әрине, "Midnight Express-тің фаст-фудынан кейін басқа тамақты қалай жейсің?" деп ойлап отырған шығарсыз ...Бірақ бұл дәмнің жөні бөлек. Махаббатқа құмарту сезімі қосылған қытай кеспесі — Кар Вайдың "фирмалық тағамы". 

Сюжет: Оқиға үзік-үзік сипатталады: Су мен Чоу алғаш рет 1962 жылы жолығады. Олардың бірі жұбайымен, екіншісі күйеуімен Гонконг қаласының шағын қонақүйлерінің бірінде көрші бөлмелерге тоқтайды. Екеуіне жолдастарының өзгеге көзі түскендей көрінеді. Бірақ, оған көздері жетпеген. Көршілердің арасында ортақ өкініштен пайда болған достық "Махаббатқа құмарту" сезіміне ұласады. Хас шеберлікпен көрсетілген бұл байланыс өзіне елітіп әкетеді. Автор үзіліп кететұғын нәзік қылдай сезімді көрерменнің көз алдына құмалақ ашқандай жая салмай, өз әдетінше гастрономиялық символика арқылы шебер жеткізген. 

Олар үнемі көңілдеріне орныққан шексіз мұңдай ұзақ жолда орналасқан дәмханада кездесіп қала береді. Сол жерден күнжіт сиропы қосылған қытай лапшасын алады да, сұрықсыз өмірлеріне қайта оралады.  

Сатылар, жалғыз шам, қытай лапшасы, тоқтаусыз жауған жаңбыр... Күнде осы. Актриса Мэгги Чунның кейіпкері мінсіз денесіне құйып қойғандай көркем көйлектерін сансыз мәрте ауыстырмаса, тіпті кадр ауыспағандай көрінеді. Оған мән бермейтін адамға сол кездесу, бір кездесудей болуы мүмкін.

Десе де, уақыт өте жұбайларының сертсіздігінен мұң кешкен екеудің бұл кездесулері бірі-біріне деген махаббатқа құмарту сезіміне ұласқаны сезіле бастайды. Ендігі жердегі дим-самға телмірген көзқарастар мен Нат Кинг Коулдың жүрек сыздатар композициялары шайқалған шаңырақ зары емес, жаңа басталған сүйіспеншілік үніне айналады. 

Бірақ... Қейіпкер қыздың қолындағы таяқшалар қозғалысы жігіт сезімін селт еткізсе де, күнжіт сиропы мен қытай лапшасындай дәмді тандемге айналдыра алмады... Себебі, бұл ән бұрынғы әннен өзгерек. (Осы рецепттің спойлері азырақ болды-ау деймін)

Атақты "The Times" басылымы жасаған "Кинодағы 100 үздік сцена" тізімінде "Махаббатқа құмарту" фильмінің басты кейіпкерлері ресторанда отырып, қытай кеспесін жейтін тұс 9-шы сатыда орналасқан.

P.S. Қазіргі өмірдің көз ілеспес қарқынына үйренген адам қашан кейіпкерлер арасында махаббат өршіп, сезім жетегінде кетеді деп тағатсыздана күтері анық. Алайда, көрермен дегені болмайды. Кар Вайдың бұл туындысы осы үшін де бағалы. Оның картинасындағы пәктік пен эротизм ешқандай love scene жеткізе алмайтын эстетикалық көркемдікпен бейнеленген. Бір қызығы, мұндай сценалар түсірілген, бірақ шығыстық кино шебері оларды соңғы монтажға қоспаған екен. Уақыт өте "Махаббатқа құмартудың" режиссерлік нұсқасы жасалып, прокатқа қайта шығар ма екен деп ойлаймын кейде. 

Сонымен, кезек десертке келді. 

----------------------------------------------------------------

Саспенс иісі аңқыған қаражидек бәліші

Көз алдымда сәулененіп көшелер,
кірпігімнен кемпірқосақ шашырап,
бұлтсыз аспан астында,
нөпір халық арасында,
адасып барам...
Тұрсынбек Башар

Сюжет: Сүйгені тастап кеткеннен кейін Елизабет Нью-Йорктен алшаққа кетіп, өткенін ұмытпақ болады. Жас қыз АҚШ-тың түкпір-түкпірін аралап жүріп, сан қилы тағдырдың сырттай бақылаушысына айналады. Мейлі Мемфис, мейлі Вегаста болса да, айналасы толы оңды-солды ағылған нөпір халық. Бәрінің өмірден де, өзгеден де көңілі қалған. Беттидің өзінен айнымайды. Бірақ.. Осы арпалыс ортасында мұны жұбататын бір адам бар. Ол – қаражидек қосылған бәліш пісіретін жігіт. Үйінің астындағы кафенің қожайынын бұл ұзақ сапарға аттанар алдын жолықтырған болатын... Бетти мыңдаған шақырым жерде қалған сол адамға әр түн сайын хат жазуды әдетке айналдырды.

Саспенс иісі шығатын десерттен қандай рахат аласың? - дерсіз. Бірақ бұл сіз ойлаған классикалық мағынада емес. Бұл Хичкок айтқан түсінік. "Кинодағы сүйіс әсерлі болуы үшін саспенс пен сюрприз болуы керек" - дейтін мэтр. Аталған фильмнің соңғы кадрында Кар Вай саспенс королі сілтеген бағытты ұстанған.

P.S. "Менің қаражидек түндерім" – Кар Вайдың жалғыз америкалық картинасы. Белгілі киносыншы Антон Долин бұл картинаны түсірілімін "2046" фильмінің Канн фестивалінде лайықты деңгейде бағаланбауымен түсіндіреді. Режиссер шығармашылығын қаражидек қосылған бәліш секілді "витринада бар, бірақ ешкім алмайтын" дүниеге теңесе керек. Ал, сіз Кар Вай бәлішіне қалай қарайсыз?

Құп көрсеңіз, Алматыдағы Кар Вай шығармашылығы үлгісінде жасаған speak-easy барда жолыққанша.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

– Сіз фильмдеріңізде кафелерді көрсетуге әуессіз, неліктен?

– … Адам қай елге сапар шексе де, алдымен жүрек жалғау үшін кафеге не барға соғады. Бұл – түрлі тағдырлар тоғысатын локация. Шеттен келгеннің жергілікті жұртшылықты бетпердесіз көретін жері. Оларға қоса, өзін де. Адам мұңын туғанына емес, алысырақтағы кафедегі бейтанысқа шаққанға бейім.

Кафе – ғибадатхана, арылу мекені.

0
Рейтинг: +2

Дайындаған: Айымгүл Оралқызы
Фото: vk.com
Қосылған күні: 19 қыркүйек, 09:25

Соңғы аудармалар

Қайсар До Бон Сун  #7
Қайсар До Бон Сун #7

До Бон Сун – ерекше қыз. Өйткені, оның бойында тұқымқуалайтын қасиет алпауыт күшке ие. Ол тек қыздаға беріледі. Бұл қасиеті үшін өзінен ұялатын қыз қалайша барлық қиындыққа қарсы тұра білді? Оған қолдау көрсеткен кім? 

BTS - Go Go
BTS - Go Go

Топ: BTS немесе Beyond The Scene  Дебют: 2013 жыл,...

VROMANCE feat. Obroject -
VROMANCE feat. Obroject - "Ғашықпын" (Fall In Love)

Массагет сайтында жарық көріп жүрген "Қайсар До Бон Сунның" сезімге толы саундтрегін назарларыңызға ұсынамыз.