Оқи отырыңыз

Мықты болсаң, өзгенің жетістігін, өзіңнің кемістігіңді көре біл. 

Автор: Қадыр Мырза Әли

— Редактор бағаны —

Сүйінші, «Massaget» мобильді қосымшасы іске қосылды!
Сүйінші, «Massaget» мобильді қосымшасы іске қосылды!

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Бас редакторы

Материал жіберу БЛОГ ЖАЗУ

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Негізгі / Өлім де бір салт

Өлім де бір салт

Өлім де бір салт

Бұл жазбамның жазылуына сүйікті сайттарымның біріндегі мына репортаж түрткі болды.

Өмір деген осы. Бір күні қара жерді жамылып кете барасың. Адам баласы дүниеге келгенде өзі жылайды, кеткенде өзгені жылатады. Былай қарасаң, өлімнің өзі үлкен бір салт, оның өзі үлкен бір дәстүр.

Тойға, айтулы жиынға адам баласы ертерек әзірленіп, тиын-тебенін есептеп жатады. Ал өлімге ше? Кім дайындалып жатады ғой дейсіз?! Не ерте емес, не кеш емес, әйтеуір, уақыт жеткенде кететін жан кетеді. Оның өлімінің өзі үлкен шығынды талап етеді.

Биылғы жылдың жазында үлкен ағамнан айырылдық. Шыны керек, біраз әбігерге түстік. Есімізді жиып, керек дүниелерді алдық. Анаған-мынаған деп тағы жүгірдік. Әйтеуір, үлгердік. Ел қатарлы бұл рәсімді өткіздік. Осы құрбан айт мерекесі күні бейіт басына бардық. Ағамның бейітін көріп, жүрегім езіліп кетті. Қырқы өткен соң, тас қойылған-ды.Суретін қашап салыпты. Күлімсіреген жүзін көргенде ғана ол кісінің қайтпас сапарға кеткенін сезінгендей болдым.

Жақында екі көршіміз дүние салды. Бірі татар, бірі ұйғыр. «Әр елдің салты басқа» дегендей екі ұлттың өлім рәсімін қалай атқаратынын көріп, таңдандық.

Нелля апамыздың ұлты татар, өзі жалғыз тұратын. Бала-шағасы келіп-кететін. Сол апай өмірден өтті. Жан-жақтан туыстары келді. Көршілер қауымы да көңіл айтып кірді. Бұл ұлттың марқұммен қоштасу ерекшелігі бар екен. Көңіл айтып кірген адамдардың барлығына мәйіттің бетін ашып көрсетеді. Мүрдесін бөлменің дәл ортасына жатқызып қояды. Келген кісілер бетіне қарап шығу керек екен. Және олар ешкімді күтпейді. Егер таңда жүріп кетсе, түскі он екіге дейін жерлейді. Егер түстен кейін қайтса, келесі күннің таңында шығарып салады екен. Мен мұны білгенде Қазандағы татар досыма хабарластым. «Неліктен мәйітті ашып көрсетеді?» десем, «Біз осылай қоштасамыз» дп жауап қатты. Және ол біздің ерекшеліктерді сұрап, оған таңданды.

Ал ұйғыр ағай түнде қайттыпты. Оны да түскі уақытта жерлей салды. Алыстан ешкімді күткен жоқ. Жиналған қауыммен қоштастырып, тез арада алып кетті. Арнайы мал сойып, ас әзірлеген жоқ. Бірінші, ер адамдар, екінші, әйел адамдар ауыз тиіп, қайтып жатты.

Екі өлімде де байқағаным. Ешкім дауыс шығармады. Ешкім жоқтамады. Бәлкім, қала болған соң ба, әлде расымен де осылай ма, мен ол жағын білмедім.

Бір кісіден естігенім бар. Қателеспесем, ингуштар (әлде шешендер) өлім кезінде билейді. Осылай олар жын-періден аулақ ұстап, өліктің о дүниеге жеңіл кетуіне ықпал етеді (егер қателессем, айтарсыздар, нақытысын білмейді екенмін).

«Өлім – сын» дегенді көп естимін. Расында да, бұл салт сыннан құралған. Елдер жылап қана келмей, сынап та келетін сияқты. Сол үшін барлығы молынан болсын деп тырысып бағамыз. Бұл бір жағы. Ал екінші жағынан өлікті абыроймен жөнелту біздің басты парызымыз.

23306 20
Рейтинг: +6

Жазылған уақыты: 31 қазан 2012, 15:08
Пікірлер
+0
31 қазан 2012, 16:02

Жалпы крематорий дұрыс деп санаймын.

+0
31 қазан 2012, 16:11

Иә, өлікті жөнелту де артында қалған туыс-туған, ағайынына, үрім-бұтақ, бала-шағасына бір сын. Және оның өзі де бір қазақ халқының ішінде жергілікті ерекшеліктері мен аймақтық айырмашылықтарына, ауа-райы құбылыстары мен жер бедері, ата-бабадан келе жатқан наным-түсінік, сенімдері, дәстүріне сай әлденеше түрде атқарылатын көрінеді. Тікелей бәрін көрмесек те біршама хабардармыз. Дегенмен, жалпыға ортақ қағидаттар қалыптасқан. Шетін тақырып болғандықтан ойды жинақтап айту да қиын. Мүмкін, ол өлімнің суықтығынан болар...

+0
31 қазан 2012, 18:14

Дұрыс айтасыз жергілікті ерешеліктер болып жатады және жаназа шығаратын молдаға да байланысты!

+0
01 қараша 2012, 11:12

Иә, бұл тақырып жайлы сөз қозғау қиынның қиыны. Денем дір-дір етіп, көзімнен жас ағып жаздым. Ауыр ,әрине. Бауырдан, жақыннан айырылған кімге жақсы дейсіз?! Негізі ойыңыз орынды, сын дегеніңізбен келісемін. Тек ұятқа қалмайын деген бақталастық пен бәсекелестікке айналмаса игі

+0
31 қазан 2012, 18:08

Ғазиза, екеуміз о дүниеде кездессек не істейді екенбіз

+0
01 қараша 2012, 11:13

:D Осы өмірде бірлесіп не істеп жүр едік?! ))

+0
31 қазан 2012, 18:12

Өмірде асты-үстіне түсіп өбектеп жатқанымыз шамалы, тым болмаса соңғы сапарына шығарып салуды абыроймен атқарсақ... Салт ретінде әр елде әрқалай өткізіп жататыны түсінікті, бірақ, жатқан жерінің жайлылығын тілейтін ниет бір деп білем (шариғатқа сай болса...)
өлім-жітімге ата-анам ешқашан апарған да, жіберген де емес, бір-ақ рет замандасымды шығарып салғанмын, бірақ, ауыр күйзеліс пен шоктың әсері болар, көп нәрсе есімде жоқ, бірақ, түрін көрсеткен бізге де, ол - да жас, біз де баламыз ғой, білмеймін неге көрсеткендерін, әлде жергілікті салты осындай ма екен?

+0
01 қараша 2012, 11:19

Мен де шок боламын, шыны керек. Бетін көрсету, меніңше, ауыр тиеді кімге болса да.

+0
31 қазан 2012, 18:30

бетін ашып көрсететіні жаман екен. Өлі адамның түрі өзгеріп кетедіғо,әлсіз адамдар болса қайтер екен? Кәрістердің жерлеу салтын көргенмін. үлкен шерумен өтеді. Алдыңғы саптағы адамдар өлген адамның суретін ұстап жүреді,жанында әр түрлі аспапта азалы әуен шырқалады. Артқы саптарда жақындары,туысқандары жүреді. Сосын табыт салынған мәшине(камаз сияқты). Табыттың жан-жағын қоршай адамдар отырады,арақ ішіп.
Сосын бізде асылып өлген адамды байлап қояды екен,әлде бәрін сөйте ме? :?

+0
31 қазан 2012, 22:36

Негізі шариғат бойынша солай ғой, адам қайтыс болған күні жерленуі керек. Сосын дауыс көтеріп жылау да күнә болып табылады. Біздің қазақта салт болып кеткен ғой. Және Қазақстанның әрбір өңірінде жерлеу салты мен қоштасу салты әртүрлі. Мысалы біздің жақта, яғни шығыста, жылағысы келген адам ғана жылайды. Оның өзінде басқа адамдар оған басу айтып, сабырға шақырады. Былтыр Алматыға бір барып қалғанымда сол жақтағы бір құдамыз қайтыс болды. Үйіне бардық. Бір таң қалғаным үйге кірген адамдардың барлығы еңіреп жылап кірді. Еркегі де, әйелі де. Біртүрлі ерсі көрінді маған шынымен )) Жасандылық сияқты болып. Қызық. Әр елдің салты әр басқа, иттері қара қасқа деуші ме еді )

+0
01 қараша 2012, 01:26

Жоктау естiсем козiмнен жас кетедi... Сондыктан, ондай жерлерге баруга коркам, барсам тез кашуга асыгам....

+0
01 қараша 2012, 10:05

құдай сақтасын, жүре берсең көре бересің, жоқтаудың түр-түрі бар, формально жоқтау дегенді де көрдім)

+0
01 қараша 2012, 09:44

әкемнің өліміне дейін ешқашан аталмыш жағдайда болып, рәсімнің қалай өтетінін көрмеппін, құрбы-достар, әріптестерге жай көңіл айтып, бата жинағанда қосылам және бұндай жағдай менің басыма келуі мүмкін деген ой ешқашан келмепті, көңіл айтуға келген 100 адамның 10-ы сыйлап, 90-ы сынап келеді дейді, қазір осы оймен 100 пайыз келісем... Айтта біз де бардық ауылға, папама-мәйітіне, дұғаларымыз қабыл болғай...

+0
01 қараша 2012, 11:23

Иә, мен де бұл салттың анық-қанығын жақындарымнан айырылғанда білдім. Ол кезге дейін аса мән бермегенімді мойындаймын. Расында да, біреу сынап келсе, біреу сыйлап келеді. Сол бақилық болған туғандардың жаны жәннатта болсын деумен өзіңді жұбатасың. Өлгеннің артынан өлмек жоқ.

+0
01 қараша 2012, 10:23

Шынымен бір қазақтың өзінде өлімге қатысты көп ерекшелік бар, жалпы өлімнен қорқам. Бізде бір жылда 7 адам кеткен, атам бастап іні-қарындастары мен туыстарының көбі кетті. Бір-бірінің қырқына жетпей кетіп қалып жатты, шынымызды айтсам ес жия алмай қалғанбыз. Содан бір тәуіпке апам барып еді, бейітіне құлпы салыңдар кілттеп, кілтін лақтырыңдар деді, апам солай істеді аллаға тәубә содан кейін тоқтады

+0
01 қараша 2012, 11:51

Біз жақта бетін ашып көрсетеді, міндетті түрде бір күнен кейін не екі күннен кейін шығарады.
Мындай бір жағдай бар, жоқтап отырып орамалдың шетін ашып келген кісіге қарайтын апайларда бар.
Бізде Аягөз жақта сыртан келген кісі айкайлап келеді даладан, өткенде Абай жеріне досым қайтып сонда бардым, онда жұрт ішке әйелдермен көрісетін кезде ғана дауыс шығарады екен.

+0
02 қараша 2012, 00:08

Түріктердің жерлеу салтын көргенім бар Стамбулда жүргенде. Бір профессор қайтыс болған екен универде.Төстеріне 3x4 суретін жабыстырып алады марқұм болған кісінің. Әкем қайтыс болғанда кейбір туысқандар дауыс көтеріп жыла, елден ұят болады деген маған.Өзім өлімді әрең көтеріп тұрған маған бұл сөз одан сайын ауыр тиді. Мейлі, жұрттар не ойласа ойласын. Маған бәрібір. Жыламадым.Іштей егілдім. Ертесіне елдің бәрі кеткенде булығып тұрып жылағаным есімде. Сол кезде шын сезіндім ба екен қайта келмесін. Әкемнің інісі де мен кішкентай кезде қайтыс болған. Артында жесір қалған жеңгеміз біздің туыстарға өзінің коллективтерін жақсылап күтіңдер, дастархан жетімсіреп тұрмасын деп айтқанда таң қалғам. Бір жағынан жоқтау айтып, екінші жағынан сондай мәселеге де араласқанына.

+0
02 қараша 2012, 12:59

Өткен жылы апам қайтқан. Сонда жылап, барлығымз әрең отырмыз. Дастарханды да жақсылап жаю тағы бар. Бір кезде шешемнің келіні, сол қара шаңырақтың иесі тәтем өз төркіні келгенде: "Жақсы кәмпит салыңдар, ет әкеліңдер, барлығы молынан болсын, ойбай, ішсін, жесін" деп өбектеп жатты. Сол кезде сол кісіге жыным келген. Адам баласы өзі әрең жүрсе, ол болса, төркініне жағдай жасап, өліп бара жатыр. Оның төркінен де сыйлы кісілер келіп, бір шәй ішіп кетіп жатты. Өлімнің арқасында өзінің деңгейі мен дәрежесін көтергісі келетіндерді жек көремін

+0
02 қараша 2012, 10:48

Ұйғырдың өлімін көрдім. Жөн-жоралғысымен абыройлы етіп жөнелтті. Жалпы, адамына байланысты-ау деймін.

+0
02 қараша 2012, 13:01

Иә, ұйғырлар ол жағынан мықты екен. Ұйымшыл халық. Бірден дастарханды жайып, жерді қазып, табытты жөнелтіп жіберді

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Әлеуметтік желі арқылы кіру:

Соңғы аудармалар

"Мектеп 2017" 1-бөлім

Атауы: Мектеп 2017 Режиссері: Пак Джин Сок Бөлім саны: 16 Басты рөлдерде:  Соль Ин А, Чан Дон Юн, Ким Се Чжон, Ким Хи Чон

BTS –
BTS – "Blood,sweat & tears" [kaz_sub]

Топ: BTS немесе Beyond The Scene  Дебют: 2013 жыл, 13 маусым

38-параллель
38-параллель

Ел: Оңтүстік Корея Режиссер: Кан Джегю Жылы: 2004 Басты рөлдерде: Чан Дон Ган, Вон Бин Аударған: Ғалымжан Сәңкібаев