Оқи отырыңыз

Көркем сөз – көңіл тілі,
Жалаң сөз – зейін тілі.

Автор: Ахмет Байтұрсынұлы

— Редактор бағаны —

Массагет жастарды жұмысқа шақырады
Массагет жастарды жұмысқа шақырады

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Бас редакторы

Материал жіберу БЛОГ ЖАЗУ

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Бас бет / Лайфстайл / Жаднама / Неліктен көне гректер «көк» түсті ажырата алмаған?

Неліктен көне гректер «көк» түсті ажырата алмаған?

Неліктен көне гректер «көк» түсті ажырата алмаған?

Неліктен Гомердің «Одиссеясы» мен «Иллиадасында» теңіздің түсі – шарап түстес, ал балдың түсі – жасыл, қойдың түсі – күлгін делінген?

Теңіз бен аспанның түсі көк, көкшіл, ақшыл көк түсті екенін бәріміз де білеміз. Алайда Гомер қарт теңізді шарап түстес деп сипаттайды. Әрине, жырау бұл арқылы теңіз толқындарының мас адамдай теңселіп-тербелуін сипаттап, бейнелеп көрсеткен деп тұжырымдасақ та болады. Алайда балдың жасыл түсті, ал қойдың күлгін түсті екенін қалай түсіндіреміз?

Гомердің түстер «палитрасы» тек 5 түспен ғана шектелген: металреңкті, қара, ақ, сары-жасыл және қызыл. Гомерден кейін өмір сүрген грек философы Эмпедокл тек 4 түсті ғана ажырата алған: ақ/ақшыл, қара/қошқыл қара, қызыл және жасыл түс. Ал Ксенофон болса, өзімізге белгілі жеті түсті кемпірқосақтың небәрі 3 түсін ғана аңғара алған: қызылкүрең, жасыл және қызыл.

Көне жапон иероглифтерінде де жасыл мен көк түс тек бір иероглифпен берілген. Қазірдің өзінде де жапон халқы көктеген жапырақтарды «ақшыл көк» деп сипаттайды. Көне мәдениеттердің ішінде тек египет халқы ғана көк түсті ажырата алған. 

Мұның барлығы көне грек тілінде «көк, көкшіл» деген түс атауының болмауымен байланысты. Грек тіліне соңғы ғасырларда ғана «көк түсті» білдіретін "kuaneos" кірме сөзі енген. Мифологиялық мәтіндерде Зевстің қасы мен Гектордың шашын сипаттауда дәл осы сөз қолданылған. 

Тілдегі белгілі бір сөз бен құбылыстың атауы болмауы – оның халық танымында жоқ екенін білдіреді. Яғни, көне мәдениет өкілдері көк түстің қандай болатынын білмеген. Сондықтан да оны тілдік бірліктермен белгіліп, сөзбен атай алмаған.

Адамға түстің атауын айтпасаң, ол ажырата алмайды. Лингвист Гай Дойчел «Сквозь зеркало языка: почему на других языках мир выглядит иначе» атты кітабында балалардың түсті танудағы ерекшеліктеріне мән берген. Г.Дойчел де өзінің қызына аспанның көк түсті екенін ешқашан айтпаған. Кейін аспанның қандай түсті екенін сұрағанда, Дойчелдің қызы ақшыл түсті деп жауап берген.

Лондон университетінің психологы Жюль Давидофф Намибиядағы химба тайпасына барып өмір сүрген. Бұл тайпаның тілінде көк түсті ажыратып беретін сөздің жоқ екенін байқаған. Тайпа адамдары көк түсті заттарды жасыл түсті деп сипаттаған. Ғалым химба тайпасы адамдарына жасыл түсті 11 шаршы мен көк түсті 1 шаршыны көрсеткен. Олардың бірде-бірі көк түсті шаршыны бірден байқай алмаған. 

Осыдан келіп Гомер қарияның көк түсті ажырата алмағанын, көне грек тілінде көк түсті белгілейтін атаудың болмағанын тұжырымдаймыз. Психология мен тіл білімі ғылымында концепті деген түсінік бар. Концепті дегеніміз – белгілі бір ұғымға қатысты жинақталған барлық білім қоры. Мәселен, көк түс десек, ойымызға аспан, теңіз елестейді. Ал Гомер қарияның санасында көк түске қатысты ешқандай концепті болмағандықтан, оны теңіз толқындарын сипаттауға да қолдана алмаған. Сондықтан теңіздің түсін сипаттауда шараптың түсіне ұқсастырған болуы керек.  

438 2
Рейтинг: +1

Дайындаған: Марғұлан Ақан
Фото: www.psychologies.ru
Қосылған күні: 20 сәуір, 09:33
Пікірлер
+1
20 сәуір, 16:07

Қазақ халқында түс атаулары өте көп. Алайда соның барлығын біле бермейміз.

+0
23 сәуір, 15:33

Зеленый базарды жасыл базар емес, көк базар дейміз, сонда жасыл деген сөз тілімізге қашан енді екен?!

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Әлеуметтік желі арқылы кіру:

Соңғы аудармалар

Хён/ Аға/ Brother
Хён/ Аға/ Brother

Ел: Оңтүстік Корея Жыл: 2016 Режиссер: Квон Су Гён  Сценарийін жазған: Ю Ён А  Аударған: Ғалымжан Сәңкібаев Басты рөлдерде: ДИО (Exo тобының әншісі) мен Чо Джон Сок 

Елес ерткен
Елес ерткен

Түпнұсқа атауы - Sen to Chihiro no kamikakushi Орысша атауы - Унесенные призраками Мемлекет: Жапония Жылы: 2001 Түрі: аниме Режиссері: Хаяо Миядзаки Жанры: шытырман...

Секундына 5 сантиметр
Секундына 5 сантиметр

Түпнұсқа атауы - Byôsoku 5 senchimêtoru Орысша атауы - 5 сантиметров в секунду Мемлекет: Жапония Жылы: 2007 Түрі: аниме Режиссері: Макото Синкай Жанры:...