Оқи отырыңыз

Таудың алдында есеп беріп тұрған жөн...

Автор: Есмұхан Обаев

— Редактор бағаны —

Массагет жастарды жұмысқа шақырады
Массагет жастарды жұмысқа шақырады

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Бас редакторы

Материал жіберу БЛОГ ЖАЗУ

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Бас бет / Лайфстайл / Мәдениет / Музыка / Жетіген: сиқырлы сазға бай аспаптың құпиясы

Жетіген: сиқырлы сазға бай аспаптың құпиясы

Жетіген: сиқырлы сазға бай аспаптың құпиясы

Жетіген – жеті ішекті дыбысты көне шертпелі аспап. Аспап келбеті ұзынша келген жәшік тектес болады. Беті жұқа тақтайшамен жабылып, үн беретін ойықтар салынады. Көне түрінде 7 ішегі болған және оларға тиек ретінде 7 асық тағылған. Ішектер аттың қылынан тартылып, әуен ырғағын қалпына келтіру үшін асықтар қойылған. Бұл аспаптың қазіргі заманда шыққан жаңа түрінде ішектер саны 25-тен асады. Дыбыс көлемі 2-2,5 октаваға дейін жетеді.  Барлық ішектеріне құлақ күйін келтіретін арнайы үлкен тиектер тағылады. Тыңдаушыларға жағымды әсер сыйлайтын жетігенді ертеде көк пен жерді байланыстыратын ғажайып қасиетке бай аспап деп, оны тек сарайларда, шағын топ алдында ғана ойнаған.

Жетіген аспабы түркі тілдес халықтарында кездеседі. Татар халқы «етиган», тыва халқы «жадықан», хақастар «шатқан» т.б. халықтар аспапты өз тілінде атаған.

Жетіген аспабының ноталық жүйесін белгілі этнограф-ғалым Болат Сарыбаев анықтады. Бұл күнде аспап кеңінен насихатталып, халыққа танылып, дамып келеді.

 

Жетіген аспабының шығу тарихы

Бағзы заманда бір қарттың жеті ұлы болған екен. Ел ішінде бір жылдары қатты жұт болып, көпшілік қауым ашаршылыққа тап болады. Аштықтан жеті ұлы қайтыс болады. Қания есімді үлкен ұлы қайтыс болған кезде кепкен ағаш бөлігін ойын алып, ішек тартып, тиек тағады. Қайтқан тұңғыш ұлына арнап, «Қарағым» күйін шығарады. Қаниядан соң, екінші ұлы Төралым қайтқан кезде, екінші ішекті тартып, «Қанат сынар» күйін орындайды. Үшінші ұлы Жайкелді өмірден өткенде "Құмарым", төртінші ұлы Бекенге арнап "От сөнер", бесінші ұлы Хауасқа "Бақыт көшті", алтыншы ұлы Жүлзарға "Күн тұтылуы" күйлерін шығарады. Ең кіші ұлы Қияс қайтыс болғанда ақсақал жетінші шекті тартып, "Жеті баламнан айрылып құса болдым" атты күй шығарады. Қара жамылған қарт әр күйді орындау барысында әр баласының бейнесін әуен арқылы көрсетеді. Бұл күйлер кеңінен таралып, әрі қарай дамып «Жетігеннің жеті күйі» не «Жетігеннің жетеуі» деп танылады. Аспап атауы жеті және ән сөздерінен құралып, «жетіген» деп аталған.

Форумда талқылау

Фото: massaget.kz

31477 14
Рейтинг: +1

Дайындаған: Ғазиза Ұзақ
Қосылған күні: 14 желтоқсан 2011, 20:39
Пікірлер
+0
20 желтоқсан 2011, 20:59

Осы жетігеннің даусы қаттыыыы ұнайды маған. Қарақаттың мектебіне барам-ау осы)

+0
20 желтоқсан 2011, 21:18

Қарақатты іздеу Астанаға барғанша, жаныңдағы Қорланның мектебіне барсай))

+0
20 желтоқсан 2011, 21:25

Қорлан сабақ бере ме екен?

+0
25 желтоқсан 2011, 11:54

Иә, ол кісі сабақ береді)

+0
27 желтоқсан 2011, 22:33

Negizi wynyn aitsam jetigendi kazirgi oryndauwylyk jagynan damytyp kele jatkan jetigenwi Nurgul Jakypbek degen menin ustazym. Sol ustazym jetigendi damytyp jur desem katelespeimin. Al biz sol kisinin izin jalgastyruwymyz. Kobisi Karakat apai sabak beredi jetigen tartyp an aitady dep oilaidy. Wyndygynda ogan kobine menin apaiym keide ozim jetigenmen jazyp
beremiz. Al Astanada sabakty baska jetigenwiler beredi. Al Almatyda apaiym Jane ozim sabak beremin.

+0
28 желтоқсан 2011, 16:15

Өлгеніміз тіріліп, өшкеніміз алаулап, жоғалтқанымыз табылып жатқан бұл күнде сіздердің атқарып жатқан еңбектеріңіздің зор екендігіне мен шүбә келтірмеймін. Бұл сөзімді өзім сияқты мәдениетке жанашыр, өнерсүйер қауым ешкім жоққа шығара қоймас. Нұргүл Жақыпбекқызы қазақ музыкасының тарихында қалары сөзсіз.

+0
25 қазан 2012, 21:13

Қорлан, жетіген үйрену мектебін қайдан алуға болады? Шымкент қаласына келетін болсаң, мастер - класс өткізе аласың ба? Мен М. Әуезов атындағы ОҚМУ-ті "Өнер" кафедрасының меңгерушісімін. Бізде студент жастар Жетіген аспабына қатты қызығушылық білдіруде.

+0
28 желтоқсан 2011, 16:15

Мәдениетіміздің дамуына сүбелі үлес қосып жатқан сіздерге мың алғыс! Еңбектеріңіз жемісті болғай!

+0
19 қаңтар 2012, 10:31

қолым босағанда Қорланнан сабақ алмасам сиқырлы аспаптан

+0
19 қаңтар 2012, 18:14

Менің де сабақ алғым келеді. Әттең, уақытым өте тығыз((((

+0
17 сәуір 2012, 10:42

http://g-art.kz/?p=199 - жетіген

+0
17 сәуір 2012, 11:08

Ол жақта бізге сілтеме жасағамапсың ғой :twisted:

+0
17 сәуір 2012, 11:09

Жетіген деген сөздің үстін басып көрмедің ба :)

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Әлеуметтік желі арқылы кіру:

Ең қызықты блогтар

Азандағы мен №2
Азандағы мен №2

"Америкада бұлай, Англияда солай" демей, өзіміздің...

Гормондар ойнайды, лә-лә-лә
Гормондар ойнайды, лә-лә-лә

Адам биология, химия мен физикаға тәуелді... Мойындамай көріңізші

Маған да бір адам керегі анық ...
Маған да бір адам керегі анық ...

Күнделіктен бір жазба ...

Өміріме өрнегін салған - ғаламтор
Өміріме өрнегін салған - ғаламтор

«Ғаламды шырмаған «ғаламтор шырмауынан» шыға алатын шынайы жан бола аламын ба?!»


Соңғы аудармалар

Хён/ Аға/ Brother
Хён/ Аға/ Brother

Ел: Оңтүстік Корея Жыл: 2016 Режиссер: Квон Су Гён  Сценарийін жазған: Ю Ён А  Аударған: Ғалымжан Сәңкібаев Басты рөлдерде: ДИО (Exo тобының әншісі) мен Чо Джон Сок 

Елес ерткен
Елес ерткен

Түпнұсқа атауы - Sen to Chihiro no kamikakushi Орысша атауы - Унесенные призраками Мемлекет: Жапония Жылы: 2001 Түрі: аниме Режиссері: Хаяо Миядзаки Жанры: шытырман...

Секундына 5 сантиметр
Секундына 5 сантиметр

Түпнұсқа атауы - Byôsoku 5 senchimêtoru Орысша атауы - 5 сантиметров в секунду Мемлекет: Жапония Жылы: 2007 Түрі: аниме Режиссері: Макото Синкай Жанры:...