Оқи отырыңыз

Тілекке еңбек тірек болмаса, ойға омалып қырдан аса алмайсың.

Автор: Бауыржан Момышұлы

— Редактор бағаны —

Байтұрсынұлы Нобель сыйлығы жайында
Байтұрсынұлы Нобель сыйлығы жайында

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Бас редакторы

Материал жіберу

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Бас бет / Лайфстайл / Әдебиет / Көкжиек / Мақпал Жұмабай: "Өлең ешқашан, ештеңеге тәуелді емес"

Мақпал Жұмабай: "Өлең ешқашан, ештеңеге тәуелді емес"

Мақпал Жұмабай:

Өлең жазу - бір биік. Өз өлеңін оқырманға жеткізе білу де - биіктік. Қазіргі жастар поэзиясында "Мақпал мақам" деген әдемі ат та қалыптасып үлгеріпті. Өзінің сазды, лирикалы жырларын гитара әуенімен көркемдеп, нәзік мақамымен жеткізетін жас ақын Мақпал Жұмабаймен сұхбаттасудың да сәті түсті.  

- Нәзік мақамыңызбен өлең өлкесінде дара болмысыңызды қалыптастырып келесіз. Жұрт осы мақамды жырларыңызды қалай қабылдап жатыр? Өз поэзияңызды бұлай жеткізуге не түрткі болды? Әлде жаңалық ашқыңыз келді ме?

- Өлеңдерімді мақамдатып айта бастағаныма да біраз уақыт болды. Айналасы 8-9 жыл шығар. 2008 жылы «Қазақконцерт» залында кеш өткізіп, көпшілікке тұңғыш рет қолыма гитара ұстап шықтым. Тыңдарман жылы қабылдады. Аға буыннан әдемі пікір естідім. Содан бері шағын ортада болмаса, көпшіліктің алдына көп шыққаным жоқ. Осы соңғы жылдары ішкі жан-дүниемнің тыңдарман тілейтінін, булығып, сыртқа ұмтылатынын сездім. Бұрын мұндай рухани қажеттілікті сезбеген едім.

Бойыңда бар өнер белгілі бір кезге дейін өзіңдікі болады. Оны өзің билейсің. Ал уақыты жеткенде, сен оның ырқына жығыласың. Мен мақамды жырларымның алдында дәрменсіздігімді сездім. Ол булыққанда, өзім алай-дүлей күй кешетін болдым. Сондықтан, замандастарыма, ағаларыма жетіп жығылдым. Қазір де солай, екі аптада бір мақамдатып тұрмасам, өмір сүру мүмкін болмай қалады. Сондықтан, жаңалық ашу дегеннен гөрі, жан сақтау үшін мақамдатып жүрмін десем орынды болар.

Бүгінгі күнге дейін қанша адамның алдына шықтым, мақамды жырларымды айтқанда, менімен бірге тебіреніп, тыңдап отырады. Соған қарағанда, жырларым уақытпен, замандастарымның көңіл-күйімен үндесіп жатыр. Мақамды жырларым - менің өлеңімнің жан дауысы, оларсыз ол өлең ешқашан толық бола алмайды.

- Осы нәзік мақамыңыздың ізін жалғап жүрген бауыр-сіңлілеріңіз бар ма?

- Аракідік осылайша жырлайтын іні-сіңлілердің бар екенін естимін. Былтыр бір жас студентті көрдім. Ол өзінің қандай жанрға жататынын түсіндіріп бере алмады. Менде де сондай сезімдер болған алғашында. Қазір зерделеп, зерттеп, өзіміздің тамырымыздан бастау алған ақындық дәстүрдің жаңаша формасы екеніне көз жеткіздім. Қазақтың даласы - өнердің кені ғой. Олардың қаулап шығарына сенем.

- Сіздің мақамыңызды біреулер "бард жанры" деп жатады. Ал сізді "бард ақын" дейтіндер де бар. Осыған келісесіз бе?

- Жоқ, келіспеймін. Осы сұраққа жауап беруден жалықпайтын шығармын.

Бардтық өнердің бастауы - батыста. Ол басқа, менің санама жат халықтың өнері. Ал менің өнерімнің бастауы - туған жерімде. Бір сөзбен айтсам, жаным мен қанымда. Тарихтың қай кезеңін алмасаңыз да, біздің даламыздағы "ақын" деген ұғымның ауқымы кең болған. Ақын  өз өлеңін мақамдатып айтып, қолына домбырасын алып шыққан. Әрі оның ғажап дауысы болған. Сөз, саз, дауыс, аспап - осы төрт элемент тоғысқанда ғана, ақын, бүгінгіше айтсақ, бәсекеге лайықты болған. Әйтпесе, оның өнері алты алашқа жайылып, бүгінгі күнге жетпес еді. Әдебиетіміздің жауһарлары бізге осы себептен аман жетті. Үкілі домбырасымен сахнаға шығып жүрген айтыскерлер де –  сол ұлы дәстүрдің бір жалғасы. Уақыт өте келе, ақын деген ұғым өзгерді. Қазір ақын болу үшін қалам мен қағаз жеткілікті. Ал менің өзім үшін бұл жеткіліксіз болды. Санама құйылып жатқан сарындардан ешқайда кете алмадым. Гитара аспабында ойнап, бала күнімнен ән салатындықтан, бойымдағы өнер бір-бірімен үндесіп, өлеңіме қызмет ете бастады. Өлеңімнің тынысын ашты.

Табыл аға Досымов өзі "бард ақын" екенін айтып кетті. Зерделеп қарасаңыз, ол - кәдімгі жырау еді. Мұны түсініп, зерделеу үшін де уақыт керек еді. Ақын үшін де, оның тыңдарманы үшін де. Оның өнеріне әділ бағасы беріледі деп ойлаймын. Сондықтан, мен - ақынмын. Басқа ешкім емес.

Достармен бірге. Астана

- Замандас ақындар жайлы не айтасыз? Кімдердің поэзиясына көңіліңіз толып, ұнатып оқисыз?

- Әлеуметтік желілер бізге әдемі мүмкіншілік берді. Замандастардың поэзиясын өз уақытында, дер кезінде, тіпті, жазыла салып оқитын мүмкіндікке ие болдық. Алған әсерімді сол мезетте бір ауыз сөзбен болсын білдіруге тырысамын. Әр жақсы өлең үшін қуанамын.

Кездескен жерімізде, бір-бірімізге пікірімізді айтып жатамыз. Өзім Ұларбек Дәлей, Ырысбек Дәбей, Қалқаман Сарин, Тоқтарәлі Таңжарық, Ерлан Жүністің шығармаларын қалт жібермей оқимын. Нәзира Бердалының нәзік поэзиясын құрмет тұтамын. Олардың ерекшеліктерін өзімше саралаймын.

Өлең жазғанда ақын әдебиет үшін деп жазбайды. Жан күйзелісін, жүрек лүпілін, қарсылықтары мен арпалыстарын қағаз бетіне түсіреді. Басқаша болуы мүмкін емес. Белгілі бір сәтте ол шығарма жүздеген, тіпті, мыңдаған оқырманның жүрек лүпілімен дөп келіп, халықтық болып кетеді. Бірақ, ақын өлеңмен арадағы диалогын, екеуіне ғана тән жалғыздығын жоғалтып алмауы керек деп есептеймін. Аталған ақындарды сол үшін жақсы көрем. Ұлы жалғыздықтары үшін.

- Тағы да сол нәзік жандылар поэзиясына келейік. "Өлең шіркін өсекші жұртқа жаяр" деп Абай айтпақшы, кейбір әкпе-қарындастарымыздың өлеңдерінен сырымды айттым деп әйел затына ғана тән кейбір нәзік құпиялықты айпарадай етіп ашып салатын өлеңдерді байқап жүрміз. Тіпті анайы эротикалық тақырыпта қалам тербеген кісілерді де көрдік. Бұл әйел затының, қазақ әйелінің образына әсер етпей ме?! Әлде ақын бұлай өзіне шеңбер сызбаған дұрыс па? Жалпы осыған көзқарасыңыз қалай? Қазақ қызының поэзиядағы жан сыры қалай болу керек?

- Әр ақын өзінің тақырыбын, өлеңдегі жолын өзі таңдайды. Өлең деген еркіндіктің абсолютті шыңы ғой. Өмірдегі әр қадамың белгілі бір дүниеге тәуелді. Бірақ, өлең ешқашан ештеңеге тәуелді бола алмайды. Сондықтан, қандай тақырыпта жазам десе де, қалам иесінің өз еркі. Бірақ, ақынның ішкі "шеңбері" болуы керек деп санаймын. Ол шеңберден аса ма, аспай ма, оны да өзі шешеді. Бірақ, ол шешім дұрыс болды ма, бұрыс болды ма, оны уақыт шешеді...

- Өз басым Мақпалдың жырын өзінің нәзік мақамынсыз елестете алмаймын. Енді көңілімде мынадай бір түйткіл бар. Нәзік мақамды ақынның келесі жыр жинағы кітап боп шыға ма, әлде?..

- Әрине, кітап болып шығады. Әрі диск ретінде ұсынамын. Таңдау оқырманның өз еркінде, менікі - тек ұсыну.

Сұхбаттасқан: Қайсар Қауымбекұлы

Сурет: жеке мұрағаттан

1183 0
Рейтинг: +0

Дайындаған: Қайсар Қауымбек
Қосылған күні: 27 маусым 2013, 13:28
Пікірлер
+0
27 маусым 2013, 13:16

Мақпал әпкенің мақамды жырлары қанатын кеңге жайып келеді. Тек бір рет қана тыңдау керек. Тек бір рет... ))

+0
27 маусым 2013, 13:21

Тек бір рет пе, Мейіргүл?! Содан кейін маған мәңгілікке дос бола ма:)))

+0
27 маусым 2013, 13:26

шыны керек, алдын "Мақпал мақамы" деген ұғымды естіп, гитарада ойнайтындығынан хабардар болып жүрген кезімде мұны бард секілді дүние ғой деп ойлайтынмын, бәлкім, гитара десе сол жанр ойыма орала қоятындықтан ба екен?)) алайда, өткен жолы жазушылар одағында болған кездесу кешінен кейін ойымды өзгертім, ешкімге, ештеңеге ұқсамайтын ерекше өнер, өзім мұңды әндер мен жырларды ұнататындықтан ба әйтеуір тыңдағым келе берді, келе берді...

+0
27 маусым 2013, 13:27

Сұхбат алып отырып, сәл ерте туылмағаныма өкініп қалдым. )))). Мақамды жырларыңыз құлашын кеңге жайсын.

+0
27 маусым 2013, 13:27

Рахмет сендерге!

+0
27 маусым 2013, 13:29

Бард туралы сұрақ Мақпалдың түсіне кіретін шығар ендігі, сапалы сұхбат, ұтымды ой, тамаша! ;)

+0
27 маусым 2013, 13:38

Тағы да сұрақтар болса, осы жерде жауап беруге дайынмын:)

+0
27 маусым 2013, 13:57

маа көп оқып кеттім Мақпалды, Мейіргүл айтпақшы бір рет болса да тыңдай алмадым (

+0
27 маусым 2013, 14:07

Алдағы уақытта Алматыда болам. Тыңдағысы келетін әр адамға құрметпен қараймын. Ұйымдастырайық!

+0
27 маусым 2013, 14:09

Мақпал осында отырып сұрақтарға жауап беремін дедіңіз, менде сұрақ бар: "Әлем әдебиетінен қандай шығармаларды оқыдыңыз, қайсысын оқып жатсыз?"

+0
27 маусым 2013, 14:15

Дәл осы күндері Африка поэзиясын оқып жатырмын. Әрине, орыс тіліндегі аудармасын. Мен өлең жазғалы ел-жер туралы көп жазам. Африка ақындарының негізгі тақырыбы да осы. Жан-дүниеммен үндеседі. Сай-сүйекті сырқыратады. Бодан болғаны, азаттық үшін күрестері, қазіргі саяси тұрақсыздықтары... Мен олардың әдебиетінің мүлдем басқа деңгейге көтерілгеніне таң қалдым.

+0
27 маусым 2013, 14:29

Сонда әдебиеттегі мазмұн - теория аталып жүрген форма, кеңістік, конон секілділерден маңыздырақ па? Олардың (Африка ақындарының) көркемдік ерекшеліктері жайлы айта кетсеңіз.

+0
27 маусым 2013, 14:31

Сұрақ-жауаптармен қатар, ана фотосессия да керемет екен! :)

+0
27 маусым 2013, 14:49

Сіздің сұраққа толық жауап беру үшін түпнұсқадан оқи алатын деңгейде болуымыз керек. Аудармасының өзі адамның түйсік түбіндегі бір сезімдерін қозғардай. "Өлеңнің тағдыры - ақынның тағдыры - халықтың тағдыры - адамзаттың тағдыры". Осындай формула көрдім олардан. Өлең деген ұғымның аясынан шығып кеткендей көрінді поэзиясы. Африка поэзиясындағы көркемдік ерекшелік - өлеңнен жүрек дүрсілі сезілетіні. Жырларының "тірі" екендігі. СІз айтып отырған түр, форма, канон деген дүние - автор қалам ұстап отырғанда маңызсыз. Ол теория туралы ойлайды дегенге сенбеймін. Ол екінші, тіпті оныншы мәселе, уақыт екшейтін, әдебиеттің өзі екшеп алатын дүние.

+0
27 маусым 2013, 15:18

жауабыңызға рахмет!

+0
27 тамыз 2013, 19:47

Оқып жүрміз ғоой, мен де тыңдап көрмеген екенмін өкінішке орай...

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Әлеуметтік желі арқылы кіру:

Соңғы аудармалар

EXO - Lucky One [kaz_sub]
EXO - Lucky One [kaz_sub]

Оңтүстік кореялық әйгілі бойз-бэнд EXO тобы бүгінде дәурені жүріп, дүркіреп тұрған топ болып отыр. Жігіттер тобы тек Оңтүстік Кореяда ғана емес, Азияда танымал. Қазақстанда да EXO тобының жанкүйерлері жетерлік. Басында он екі қатысушыдан құралғанымен, бүгінде топта он өнерпаз өнер көрсетеді. Әр қатысушы жан-жақты, талантты. Біз бұған дейін аталған топтың бірнеше бейнебаянын қазақшаға аударған едік. Назарларыңызға топтың "Lucky One" туындысын қазақша субтитрмен ұсынамыз. Аударған: Жарылқасын Мырза Тайминг,...

IU - The shower [kaz_sub]
IU - The shower [kaz_sub]

Ли Чжи Ын – оңтүстік кореялық 23 жасар әнші қыз. Оның сахналық есімі «I and You» (мен және сен) әуен арқылы бір бүтін бола аламыз дегенді білдіреді....

Күн ұрпақтары/ Сошедшие с солнца / Descendants of the Sun [kaz_sub]
Күн ұрпақтары/ Сошедшие с солнца / Descendants of the Sun [kaz_sub]

Ел: Оңтүстік Корея  Жанр: романтика, медицина, драма, комедия, боевик  Жыл: 2016  Режиссер: Ли Ын Бок Басты рөлдерде: Чжин Гу, Сон Хе Ге, Сон Джун...