Оқи отырыңыз

Биікке көтерілгісі келетін адам баспалдақ жасап шығады.

Автор: Жапон мақалы

— Редактор бағаны —

Байтұрсынұлы Нобель сыйлығы жайында
Байтұрсынұлы Нобель сыйлығы жайында

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Бас редакторы

Материал жіберу БЛОГ ЖАЗУ

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Бас бет / Лайфстайл / Білім / Жаратылыстану / Көрік – көркі және көрігі

Көрік – көркі және көрігі

Көрік – көркі және көрігі

Қазақта "көрік" деген омоним сөз бар.

Көрік – адамың келбеті, мүсіні, кескіні. Бұл сөзден көрікті, көріксіз деген сөздер жасалады. Көрік – ұста құралы, теміршілік, зергерлік жұмыстарында қолданылады. Бұл сөзден де теориялық тұрғыдан көрікті, көріксіз деген сөздер жасауға болады. Былай қарағанда, екі сөздің фонетикалық сапасы бірдей секілді. Бірақ, енді осы екі сөзге тәуелдік жалғауын жалғап көрейік.

Бірінші көрікке былай жалғанады: көрік+ім=көркім, көрік+ің=көркің, көрік+і=көркі.

Екінші көрікке былай: көрік+ім=көрігім, көрік+ің=көрігің, көрік+і=көрігі.

Мысалы, "Қыз өссе елдің көркі". "Әңгіменің көрігін қыздырды".

Демек, тұлғасы бірдей екі сөзге тәуелдік жалғауы жалғанып еді, екі түрлі нәтиже шықты. Фонетикалық ауытқу болды. Ендеше екі түрлі мүмкіндік бар, бірі, бұл екі сөздің фонетикалық сапасы біз ойлағандай біркелкі болмауы мүмкін, әсіресе буындағы і дыбысының. Енді бірі, бұл екі сөздің түбірі бір деңгейде емес, алғашқы көрік – қазақтың төл сөзі, көр сөзіне «ік» жалғауы жалғануы арқылы жасалған. Ал екінші сөздің түбірі көр емес, басқа болуы, тіпті осы сөздің өзі басы бүтін кірме сөз болуы да ықтимал.

Осы екеуінен басқа мүмкіндік бар ма? Қазақтың тіл ғылымы, фонетикасының дамуы қай деңгейде? Осы туралы Массагеттегі тіл мамандарынан сұрағым келеді.

 

Дайындаған: Мейіржан Әуелханұлы

Сурет: islam-kz.org 

7871 10
Рейтинг: +6

Дайындаған: Meyirzhan Auelkhan
Қосылған күні: 01 наурыз 2013, 14:21
Пікірлер
+0
01 наурыз 2013, 14:20

ойланбаған едім,қызық екен

+0
01 наурыз 2013, 14:33

Біріншісі - келбет, екіншісі - темірді балқытатын көрік. демек, біздің тіліміздің табиғаты алғашқысына жалғау жалғанғанда қатаң күйінде қалуына итермелейді. екіншісіне көрігі. ұяңданады зерттеуді қажет ететін ерекшелік! Болатбектің пікірін қостым, ол филолог қо :)

+0
01 наурыз 2013, 14:45

:? Бул ойыма келмептi. Корiк-келбет деген создi жиi колданамыз. Ал, корiк-темiрдi онша колдана бермегендiктен ман бермейдi екенбiз.

+0
01 наурыз 2013, 14:49

Ондай сөздер көп, мысалы, алма, ат деген сияқты.

+0
02 наурыз 2013, 09:26

расымен мен де мән бермейді екем

+0
02 наурыз 2013, 10:54

"Көрігіне" деп келбет жайында айтады екем бұрын) енді өйдемейтін болам)

+0
02 наурыз 2013, 15:17

ондай сөздер көп қой

+0
09 наурыз 2013, 23:28

Дұрыс байқағансыз. Тіл ғылымында таласты мәселелер көп.

+0
30 наурыз 2013, 02:32

Гүк түсінсем бұйырмасын

+0
10 шілде 2014, 19:59

блогтастар, қысқасы. Sozdik.kz көрікті, керік -деп қателесіп жазыпты. Қазір менде техникалық мүмкінікдік жоқ сөздікке жаңа сөзді түзетіп қосуға. Сіздерге аманат. Сөздіктегі сөзді түзетуге іс-әрекет жасаңыздаршы.

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Әлеуметтік желі арқылы кіру:

Ең қызықты блогтар

"Папаңнан" ұят болмасын...

Мен ұғынып болмаған тәрбие

Құлағыңды кесіп алайын ба?!
Құлағыңды кесіп алайын ба?!

Құлақ есту үшін бе әлде бастың пішінінің әдемілігі үшін бе?

Өмірдің өзі үлкен қоңырау секілді...
Өмірдің өзі үлкен қоңырау секілді...

Өмірдің симфониясы болған сыңғырлар.

БУВЕ НҮКТЕСІ
БУВЕ НҮКТЕСІ

"Олардың тарихы" беллетристикасынан

Автор: Мерей Қосын

Соңғы аудармалар

EXO – For Life [kaz_sub]
EXO – For Life [kaz_sub]

Оңтүстік кореялық-қытайлық бойз-бэнд EXO "For Lifе" бейнебаянымен қайта оралды. К-поперлер жақсы білетіндей, 2016 жылдың 5 қазанында S.M. Entertainment EXO-ның ізбасары EXO-CBX тобын таныстырды. "For Life" бейнебаянын Lvoe фансаб-тобы қазақша субтитрмен ұсынып отыр. Көрейік! 

JESSICA – Wonderland [kaz_sub]
JESSICA – Wonderland [kaz_sub]

Джессика Чон – корей-американ тегінен шыққан әнші, биші, актриса, модель. АҚШ-тың Калифорния штатында туған. Ағылшын, корей тілдерін жетік меңгерген. Girls’...

EXO - Lucky One [kaz_sub]
EXO - Lucky One [kaz_sub]

Оңтүстік кореялық әйгілі бойз-бэнд EXO тобы бүгінде дәурені жүріп, дүркіреп тұрған топ болып отыр. Жігіттер тобы тек Оңтүстік Кореяда ғана емес, Азияда...