Оқи отырыңыз

Тілекке еңбек тірек болмаса, ойға омалып қырдан аса алмайсың.

Автор: Бауыржан Момышұлы

— Редактор бағаны —

Байтұрсынұлы Нобель сыйлығы жайында
Байтұрсынұлы Нобель сыйлығы жайында

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Бас редакторы

Материал жіберу

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Бас бет / Лайфстайл / Білім / Жаратылыстану / Аяғымда басы қайқы қос сырық

Аяғымда басы қайқы қос сырық

Аяғымда басы қайқы қос сырық

Қар – кең таралған табиғи құбылыстардың бірі. Әсіресе, Солтүстік жартышар мен Антарктида жерінде асқан мөлшерде кездесетін қарды біздің континентте де бірнеше айға жуық уақыт бойы көруге болады. Бүгінгі әңгімемізге арқау болып отырған шаңғылардың дүниеге келуіне ең үлкен себепші болған да – дәл осы құбылыс.

Сонау есте жоқ ерте замандарда қыс мезгілінде бір тайпадан екінші тайпаға қатынау, азық-түлік жеткізу аяққа арналған арнайы құралдарсыз мүмкін емес нәрсе еді. Адамзат баласы енді қалың қардың үстімен оп-оңай жүріп өтуге болатын, қорғаныс қызметін жақсы ақтаратын, ормандарды, жазықтарды, заңғар тауларды қыс мезігілінде де аралап аң аулауға мүмкіндік беретін құралдарды іздестіре бастады да, нәтижесінде шаңғы дүниеге келді.

Шаңғының пайда болу мерзімі, мекені, тіпті авторы әлі күнге дейін анықталмаған. Ғалымдар Норвегия тауларында осыдан 7000 жыл бұрын салынған шаңғы суреттерін тапқан болатын. Қалай болғанда да, бәрі де адам екі аяғына ерекше пішіндегі екі ағашты байлап қойса, қарлы аймақтарды оп-оңай өткеруге болатындағын байқаған сәттен басталды. 

XVI ғасырларда шаңғылар скандинавиялық мемлекеттерде әскер адамдары арасында кеңінен таралды.

Шаңғы туралы ең алғашқы жазба деректер атақты көне грек тарихшысы Ксенофонттың еңбектерінде көрінеді. Ол өзінің б.з.д. 401 жылдары Кіші Азияға жасаған сапарында армияндықтардың Кавказ тауларындағы қарлы қыраттарда жүру үшін аяқтарына дөңгелек ағаш тақтайшаларды байлап жүргендігін көргенін жазады. Одан кейінгі сырғанақ шаңғылар туралы деректер Жорданес (б.з. VI-VII), тарихшы Иордан (б.з. VI), Авел Диакон (770 ж.ж) жазбаларында байқалады.

Бірнеше ғасыр бойында бұл құралдар бірнеше рет өзгеріске түсті. Бастапқылары өте қысқа әрі шағын болса, кейіннен жылдамдықты арттыру үшін бірте-бірте ұзартылып, бүгінгі қалпына түсті. Ал олардың таяқтарының тарихы тіптен қызық: ХІХ ғасырларға дейін адамдар бір ғана таяқ пайдаланған, олар ағаштан немесе бамбуктан (қазір алюминий секілді түрлі жеңіл материалдардан жасалады) ұзындықтары адам бойымен бірдей  болған деседі.

Танымал зерттеуші, саяхатшы Фритьофа Нансенның шаңғы тарихында алар орны ерекше. Оның 1890 жылы жарық көрген "На лыжах через Гренландию" еңбегінен кейін шаңғыны тұрмыстық құрал ретінде емес, спорт түрі ретінде қабылдайтын адамдардың қатары көбейе түсті. ХІХ ғасырдың соңында Еуропада, Америкада шаңғы спортын сүюшілердің түрлі қауымдастықтары мен клубтары ашыла түсті.

Қазақстанда "Шаңғы тебушілер күні" - 29 желтоқсанда атап өтіледі.

Сан мың ғасырлық тарихы бар шаңғылар бүгінде қысқы Олимпиадалық ойындардың құрамына еніп қана қоймай, денсаулық кепіліне және көпшілігіміздің сүйікті ермегімізге айналып отыр.

Суреттер:xroniki-nauki.ru,1spo.ru

Дайындаған: Айгерім Сматуллаева

3286 6
Рейтинг: +3

Дайындаған: Кәусар Мұң
Қосылған күні: 11 қаңтар 2013, 15:33
Пікірлер
+0
11 қаңтар 2013, 15:22

Шаңғыны сирек тебем. Бірақ бір тепкенде түбін түсіріп ұзақ уақыт бойы жүріп алам :)

+0
11 қаңтар 2013, 15:25

Әлі теуіп көрмеппін

+0
11 қаңтар 2013, 15:37

Бала күнімде жиі тебетінмін, ағам екеумізде бар еді. Қазір шаңғы теппегелі 15 жыл боп қалыпты...

+0
11 қаңтар 2013, 15:52

мақала да, тақырыбы да қандай әдемін.

+0
11 қаңтар 2013, 15:54

Уау мықтысыз ғой, мен біртүрлі қорқамын)

+0
11 қаңтар 2013, 19:06

менде теуіп кормедм :( сығанақ тепкім келеді :(

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Әлеуметтік желі арқылы кіру:

Ең қызықты блогтар

Күңк-күңк күбір...
Күңк-күңк күбір...

Шу-шу десек Ду-ду өсек

Аралас экономиканың қазақстандық  моделі
Аралас экономиканың қазақстандық моделі

Аралас экономика әр түрлі меншік нысандарына, олардың өзара қарым-қатынасы мен...

Қарымта қайтаратын сәт келді деді ме екен...
Қарымта қайтаратын сәт келді деді ме екен...

«Үрбибімізді» «Дерзкая» десе, Бек Нұрдың «Мені ұмыт» әнін «Предала» деп...


Соңғы аудармалар

EXO - Lucky One [kaz_sub]
EXO - Lucky One [kaz_sub]

Оңтүстік кореялық әйгілі бойз-бэнд EXO тобы бүгінде дәурені жүріп, дүркіреп тұрған топ болып отыр. Жігіттер тобы тек Оңтүстік Кореяда ғана емес, Азияда танымал. Қазақстанда да EXO тобының жанкүйерлері жетерлік. Басында он екі қатысушыдан құралғанымен, бүгінде топта он өнерпаз өнер көрсетеді. Әр қатысушы жан-жақты, талантты. Біз бұған дейін аталған топтың бірнеше бейнебаянын қазақшаға аударған едік. Назарларыңызға топтың "Lucky One" туындысын қазақша субтитрмен ұсынамыз. Аударған: Жарылқасын Мырза Тайминг,...

IU - The shower [kaz_sub]
IU - The shower [kaz_sub]

Ли Чжи Ын – оңтүстік кореялық 23 жасар әнші қыз. Оның сахналық есімі «I and You» (мен және сен) әуен арқылы бір бүтін бола аламыз дегенді білдіреді....

Күн ұрпақтары/ Сошедшие с солнца / Descendants of the Sun [kaz_sub]
Күн ұрпақтары/ Сошедшие с солнца / Descendants of the Sun [kaz_sub]

Ел: Оңтүстік Корея  Жанр: романтика, медицина, драма, комедия, боевик  Жыл: 2016  Режиссер: Ли Ын Бок Басты рөлдерде: Чжин Гу, Сон Хе Ге, Сон Джун...