Оқи отырыңыз

Биікке көтерілгісі келетін адам баспалдақ жасап шығады.

Автор: Жапон мақалы

— Редактор бағаны —

Байтұрсынұлы Нобель сыйлығы жайында
Байтұрсынұлы Нобель сыйлығы жайында

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Бас редакторы

Материал жіберу БЛОГ ЖАЗУ

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Бас бет / Бойжеткен / Шаңырақ / Арқан атауларын білесіз бе?

Арқан атауларын білесіз бе?

Арқан атауларын білесіз бе?

Байлауға, бекемдеуге, жүк артуға, үй тігуге, малға істетілетін арқанның бәрін жіп немесе арқан деп біртұтас қолданып жүрміз. Негізінде қазақ сөздік қорында да арқанның істетілу орнына, жасалуына қарай әртүрлі атаулары бар.

Қазақ арқанды сыртқы пішіні жағыннан, өрме, тілме және еспе арқан деп бөледі.

Ал істеткен материалына қарай қайыс арқан, жіп арқан, кендір арқан деген түрлері бар.

Арқан есу

Өрме арқан – қайыстан (тері) жасалып, төрт таспа және алты таспадан өріледі. Оның істетуіне қарай шалма арқан және шылбырға бөлеміз.

Тілме арқан – теріден тіліп, сосын өріледі. Бұлар тартпа арқан, қом арқан, шылбыр және тең жіптер.

Суға шыдамды болғандықтан, мұның ішінде еспе арқанның түрі ең көп. Оны қойдың жүні, ешкінің қылы, жылқының қылы, түйенің шудасы және кендірден жасайды. Оның істетілу түріне қарай салма арқан, белдеу арқан, тарту арқан, шалма арқан, ат арқан, қом арқан, тең жіп, желі, шылбыр, бұйда, моншақ сияқты және т.б. түрлері болады.

Ал арқанның ұзындығын әдетте құлашты бірлік етіп өлшейді. Ұзынынан қысқасына қарай мынадай:

Салма арқан – ұзындығы 12 құлаштан кем болмайды. Үйдің үлкен-кішілігіне қарай дайындалады. Оған қойдың жүніне қыл қосып еседі. Киіз үйдің жел жағынан мықтап қазық қағып, арқанның тұйығын киіз үйдің ық жақ керегенің сағағынан іліп, үйдің сыртынан асырып бастыра қазыққа байлайды. Үйді бекемдеп, бораннан сақтау үшін арнайы істетіледі.

Белдеу арқан – бұған да жоғарыдағы заттарды шикізат етіп алады. Киіз үйдің сыртынан орап байлайтын, үйді бекемдегіш арқан.

Тарту арқан – арнайы жүк артуға істетіледі. Бұл қоспан және сыңар арқан деп бөлінеді. Қайыс және жүннен жасалады. Қоспақ арқан – арнайы жүк артуға екі арқанды қатарластыра дайындайды.

Үй тігерде керегені тұрғызғаннан кейін керегенің басын айналдыра байлайтын арқанды басқұр дейді. Бұл да қайыстан дайындалады.

Үй тігуге істетілетін арқандар – салма, белдеу, басқұр...

Көші-қонға істетілетін арқандар – тарту, қом, теңжіп...

Малға істетілетін арқандар – шалма, ат арқан, желі, шылбыр, бұйда.

 

Дайындаған: Алшын МАТАЙ

Сурет: baidu.com

4550 0
Рейтинг: +0

Дайындаған: Қайсар Қауымбек
Қосылған күні: 28 наурыз 2013, 22:00
Пікірлер
+0
29 наурыз 2013, 09:04

Білмеймін :oops:

+0
29 наурыз 2013, 12:37

енді білемін)

+0
29 наурыз 2013, 13:02

жалпын арқан дегенді өсіп білдік қой

+0
29 наурыз 2013, 15:34

Билмеймин кыздар онша аркан тартыска катыспайды гой кобинесе улдар катысады

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Әлеуметтік желі арқылы кіру:

Ең қызықты блогтар

Оой, осы ма?!
Оой, осы ма?!

Мен мұны "беске" білемін

Армандар
Армандар

Армандарыңыз орындалсын, адастырмасын сіздерді...

ТҮН
ТҮН

Түнде "жын-перілер" оянады деуші еді әжем.....

Ауылым – алтын бесігім! (видеоблог)
Ауылым – алтын бесігім! (видеоблог)

Қызық болған,бұзық болған ауылым :)


Соңғы аудармалар

EXO – For Life [kaz_sub]
EXO – For Life [kaz_sub]

Оңтүстік кореялық-қытайлық бойз-бэнд EXO "For Lifе" бейнебаянымен қайта оралды. К-поперлер жақсы білетіндей, 2016 жылдың 5 қазанында S.M. Entertainment EXO-ның ізбасары EXO-CBX тобын таныстырды. "For Life" бейнебаянын Lvoe фансаб-тобы қазақша субтитрмен ұсынып отыр. Көрейік! 

JESSICA – Wonderland [kaz_sub]
JESSICA – Wonderland [kaz_sub]

Джессика Чон – корей-американ тегінен шыққан әнші, биші, актриса, модель. АҚШ-тың Калифорния штатында туған. Ағылшын, корей тілдерін жетік меңгерген. Girls’...

EXO - Lucky One [kaz_sub]
EXO - Lucky One [kaz_sub]

Оңтүстік кореялық әйгілі бойз-бэнд EXO тобы бүгінде дәурені жүріп, дүркіреп тұрған топ болып отыр. Жігіттер тобы тек Оңтүстік Кореяда ғана емес, Азияда...