Оқи отырыңыз

Тілекке еңбек тірек болмаса, ойға омалып қырдан аса алмайсың.

Автор: Бауыржан Момышұлы

— Редактор бағаны —

Байтұрсынұлы Нобель сыйлығы жайында
Байтұрсынұлы Нобель сыйлығы жайында

Автор: Ербол Жұмабайұлы

Статус: Massaget.kz порталының Бас редакторы

Материал жіберу

— Үздік әуендер —

Нұржан Тәжікенов - "Сағыныш"
Роза Рымбаева - Алтын сағым
"Тұран" тобы - Kara jorga - people's songм
"Тұран" тобы - The swan - N. Tilendiev
"Тұран" тобы - Kaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Тұран" тобы - Zharapazan - people's song - poems by S. Medeubek
Бас бет / Арнайы жобалар / НАУРЫЗ 2012 / 22 наурыз. Қазақтың ұлттық тағамдары

22 наурыз. Қазақтың ұлттық тағамдары

22 наурыз. Қазақтың ұлттық тағамдары

Жүгі нарда, қазаны теңде болып көшпелі ғұмыр кешкен қазақ халқы асты өте жоғары бағалап, қастерлей білген. Халқымыз адам өмірінде тамақты тіршілікке қажетті құндылықтардың бәрінен де жоғары қойған. Кез келген қазақы шаңырақтың  дастарханын ет тағамдарынсыз елестету мүмкін емес. Сондықтан да төменде ұсынылған халқымыздың ұлттық ыстық ет тағамдары сіздің дастарханыңыздың шырайын одан әрі аша түседі деген сенімдеміз. Салтымызды құрметтеп, қазір де осы тағамдарды ұмытпай, әзірлеп жүрейік.

Қазақша ет. Біздің халқымыздың құрметті кісілерге ұсынатын кәделі, әрі орны бөлек тағамдарының ең бастысы – қазақша ет немесе бешбармақ. Қазақтар сыйлы қонақтарға мал басын көрсетіп, табақ-табақ ет тартқан. Табақ тарту да үлкен өнер. Әр табақ қонақтың дәрежесі мен жасына, іліктік жолына (нағашы, жиен, құдағи, қыз, бала, т.б.) сәйкес келуі керек. Осыған орай табақ тарту – бас табақ, сый табақ, күйеу табақ, келін табағы, жастар табағы, жай табақ болып бөлінеді. Аталған табақтарға сай ет (сүйек) мүшелері болады. Ол мүшелерді ауыстыруға болмайды. Бас табаққа бас, жамбас, омыртқа, қазы, қарта, жал, жая сияқты кәделі мүшелер салынады. Іліктік қатынасқа қарай: қарттарға жамбас, орта жастағыларға ортан жілік, омыртқа, күйеу мен қыздарға  асықты жілік, төс, тағы сол сияқты рет-ретімен беріледі. Мойын омыртқа, тоқпан жілік, ірі малдың жамбасының  шұқыршағы, жауырын, сирақ қонақтарға тартылмайды.

Қуырдақ. Қуырдақ  - соғыммен бірге жасалынатын кәделі әрі дәстүрлі тағам. Соғым сойылған үйде қуырдақтың дайындалмауы мүмкін емес. Әзірленуі қиын емес және тез піседі. Қуырдақты сұрп ет пен өкпе бауырды, бүйректі майлы ішек-қарынға араластырып, қуырып пісіреді. Жас етті кейде апаларымыз қаймаққа да қуырып пісіреді. Мұны «бал қуырдақ» дейді.  

 


Сірне. Жас төлдің етінен пісірілетін дәмді тағам. Қозы мүшесін жіліктеп қазанға салып, үстіне бие сүтін немесе жаңа тартылған сұйық қаймақ  құйып, тұз салады да, буын сыртқа шығармай, бұқтырып жайымен қайнатады. Сонда сүт те, қаймақ та етке сіңіп, оның сүйегіне дейін жұмсарып пісіп шығады.             

Ақсорпа. Ерте замандардан бері қазақ семіз жылқы, сиыр сойған кезде, соғым сүйектерін далаға тастамай,  жинап қоятын болған. Ет таусылған жағдайда, сол сүйектерді қазанға салып, су құйып қайнатқан. Майлы сүйектер қайнаған кезде, одан кәдімгі майлы сорпа шығады. Түсі ақшыл болғандықтан, оны «ақ сорпа» деп атайды.       

                                                      

Салма. «Нансалма» немесе  «кеспе» деп аталатын бұл ұлттық тағам нан кеспесінен және еттен пісіріледі. Қамырды жайып, ұзынша етіп кесіп алып, суға салып пісіреді де, үстіне туралған ет қосады.  Сорпасы көп бұл ас жеңіл тағам болады. Салманы көбіне сиыр, қой етінен пісіреді. Жылқы етін пайдаланбайды.   

Борша. Қымыз кезінде таптырмайтын, жұмсақ әрі дәмді тағам. Ірі қара етін жұқалап әрі ұзыншалап, боршалап кесіп алады да, тұз, бұрыш сеуіп, темір істікке шаншып, шоққа тақтап пісіреді. Қақтау кезінде  кезек-кезек аударып отырады, түсі қызылқоңырланып, исі бұрқырап шықса, дайын болды деген сөз.    

Қарын бөртпе. Бұл тағам кейбір өңірлерде «бұжы» деп те аталады. Жаңа сойылған, ұсақ малдың етін, майын, бауырын, жүрегін, өкпесін ұсақтап турап араластырып, пияз, ұн, қосады да, оны қарынға немесе бүйенге тығып, аузын жақсылап түйреп қазанға қайнатады.

Мипалау. Аты айтып тұрғандай мидан дайындалатын тағам. Бастың миын алып, оған бауыр, құйрық майы, бастың құйқасын әбден араластыралы. Қымыз, айран немесе сүзбе қосып, майлы сорпа құйса, мипалаудың дәмі тіптен керемет болады.  

Шыж – мыж. Қазақтың «мың сіз-бізден бір шыж–мыж артық» деген сөзін естулеріңіз бар болар? Әдетте жылқы сойылып жатқанда, қасапшылар қуырдақ дайын болғанша, ауызға салып жіберетін жеңіл тағам дайындайды. Шыж-мыж соғымның бүйрегі мен шарбы майын отқа қақтап  шала пісіру арқылы дайындалады.     

Қойды үйтіп сою.  Бұл тамақтың дайындалу тәсілі мынадай. Семіз әрі жас қой бауыздалған соң, терісімен үйтіледі. Қойдың түсі ақ немесе боз болғаны жақсы, қара қойдың еті үйтілгенімен қарақоңыр болып көрінеді. Толық үйтіліп, қырылып, тазалап жуылған  соң, терісімен бірге жіктеліп, мүшеленеді. Майы шығып үйтілген құйқалы ет, әдеттегідей сойылған қой етінен әлдеқайда дәмді болады.

Наурыз көже.  22 наурыз мерекесіне ғана тән, көпшілікке арналған тағам. Оны әр үй жеті дәмнен жасап, оған қазы шұжық сияқты сыйлы ет мүшелерін қосып, мерекемен құттықтауға келгендерге ықыласпен ұсынады. Наурыз көженің дәстүрлік, мерекелік, ұлттық тағылымы өте зор. Ол баршаны мейірімділікке, ізгілікке, бірлікке, татулыққа шақырады. 

"Қазақтың ұлттық тағамдары" тақырыбы әлі де өз жалғасын таппақ.

Суреттер "Қазақтың дарқан дастарханы" кітабынан алынды.

66476 32
Рейтинг: +2

Дайындаған: Сания А
Қосылған күні: 16 наурыз 2012, 10:00
Пікірлер
+0
16 наурыз 2012, 11:02

Туф, шіркін, басыңнан айналдым!

+0
16 наурыз 2012, 11:07

Ет дегенде бет бар ма?! ))))

+0
16 наурыз 2012, 11:16

Сіздің жақты "бешбармағы" біздің жақтың "іңкәлі". Мамамның іңкәлін-ай шіркін!

+0
16 наурыз 2012, 12:04

Қазақтар ешқашан БЕШБЕРМАҚ деп айтпаған! Қазақтар ЕТ асқан, ЕТ жеген!!!

+0
16 наурыз 2012, 12:35

Сол үшін жазылып тұр ҚАЗАҚША ЕТ

+0
16 наурыз 2012, 12:40

Қазақша ет немесе БАШБАРМАҚ)

+0
16 наурыз 2012, 12:41

ҚАЗАҚША ЕТ немесе бешбармақ

+0
16 наурыз 2012, 12:49

жәрайд, қазақша ет немесе бешбармақ бола салсыншы)))

+0
16 наурыз 2012, 12:50

ііі)))

+0
16 наурыз 2012, 14:04

мені еркелетіватцыз ба???)

+0
16 наурыз 2012, 14:08

)Жоқ, типа мен отырм ііі баяғыдан сөйтпедін бе деп)) қалжын

+0
16 наурыз 2012, 14:27

Осы сөзіңізге толық қосыламын, Асылбек мырза!!! Бешбармақ орыстардың шығарып алған сөзі-ау деймін. Немесе дұрыс нұсқасы "Бесбармақ" болуы керек. Енді бес саусақты салып жейтін деген мағынада.

+0
16 наурыз 2012, 15:07

осы жайында Хабар арнасының "Сонымен солай дейік, солай болатынына сенейік" деген бағдарламасында айтылған болатын! Көргендерің барма?

+0
16 наурыз 2012, 12:05

Сосын ана бастын шекесіне не қойып қойғансыңдар??? Ол жерге жұмсақ ет қойылады, ол етті сол бас табақты көтеріп барған балаға асыатқан!!!

+0
16 наурыз 2012, 12:08

Асеке, сіздің жасыңыз қаншада екенін білмеймін, бірақ, өмірі ештеңеге көңілі толмайтын күйгелек адам сияқтысыз ) Бастың басындағы әшекейі - пияз ғой )

+0
16 наурыз 2012, 12:09

86 жылғы екенсіз ғо сөйтсе))

+0
16 наурыз 2012, 12:22

ия, сексен алтымын, бұл бірдеңе өзгерте ме?

+0
16 наурыз 2012, 12:26

жап-жас болып алып неге әр нәрсеге шыж-быж бола бересіз? )

+0
16 наурыз 2012, 12:45

қазақтың салт дәстүрін бұрмалай бермесеңіздерш енді! қалай болу керек. солай жазу керек! өздеріңіздің фантазияларыңызбен әшекейлеп оны... кейінгі ұрпақ тағы өздерінше әшекейлейді... сөйтіп сөйтіп өзгере беред! сосын мен шыж-быж боп емес, спакойны айтыботырм)

+0
16 наурыз 2012, 12:53

түй, Асылбек, қадалатын нәрсені тауыпсыз ғой ) Солай әдемі емес пе, тәбетті ашып тұр, қараңызшы өзі сүп-сүйкімді болып ) және бұл жерде ешқандай дәстүр бұрмалаушылықты көріп тұрған жоқпын, түймедейді түйедей етпеңізші

+0
16 наурыз 2012, 13:07

Негізі, ет деген ондай әшекейсіз-ақ тәбетті ашады! Тіпті ЕТ деген сөздің өзі қарынды аштырып тұрған жоқпа)) Сосын, "по идее", бастың шекесіне бір тілім жұмсақ ет қойған, оны сол бас табақ ұстаған балаға асатқан, бұл сол садт-дәстүр мен ырым-жоралғылар бойынша, ал сіз сол дәстүрді "алып" тастадыңыз!

+0
16 наурыз 2012, 12:21

әшекей дейді ғо, оданда сол әшекейді құлағына нағып іліп қоймадыңыздар?!) қателеріңізді көрген соң осылай күйіп пісіп отқаным!)

+0
16 наурыз 2012, 14:24

Суреттер "Қазақтың дарқан дастарханы" кітабынан алынды деп жазылып тұр ғой. Өз қарсылығыңызды кітаптың авторларына айтқаныңыз дұрыс шығар.

+0
16 наурыз 2012, 12:30

наурызда еқұрбандық шалмайды. қыстан қалған, соғымнан қалған соңғы етті асып жейді.

+0
16 наурыз 2012, 13:59

ее бешбармақ жегім кеп кетті-ау, сорпасына бұрыш қосыңдар!

+0
16 наурыз 2012, 14:03

бұрыш емес қатақ қосып іш Қайреке!!!

+0
16 наурыз 2012, 14:03

ой, қатық дегенді...

+0
16 наурыз 2012, 14:25

Қайнатылған құрт салып ішсе тіпті дәміді болады))

+0
16 наурыз 2012, 14:10

осы сайттан бір жерден оқып едім қазақтың ұлттық тағамдары нағыз витамин деп. содан бері енді алдағы наурыз мейрамында сол витаминдерге тоятын болдым :)

+0
16 наурыз 2012, 22:24

Түркияда «пахлава» дейтiн тәттi тағамды, Өзбекстанда палауды, Қытайда ащы салаты мен лапшасын айтып таңданады.немiстiң «гамбургер, чизбургерiне» әуестер көп. Әрине, әркiмнiң тағам түрiне деген тәбетi де әр алуан. Қалай дегенде де табиғи өнiмнен жасалатын, денсаулыққа шипасы зор өзiмiздiң ұлттық тағамға не жетсiн!ия))

+0
17 наурыз 2012, 19:12

қазы жегім келіп кетті ғой... қазы менің сүйікті асым)))

+0
17 наурыз 2012, 19:15

менің де )

Пікір білдіру:

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз.

Әлеуметтік желі арқылы кіру:

Соңғы аудармалар

EXO - Lucky One [kaz_sub]
EXO - Lucky One [kaz_sub]

Оңтүстік кореялық әйгілі бойз-бэнд EXO тобы бүгінде дәурені жүріп, дүркіреп тұрған топ болып отыр. Жігіттер тобы тек Оңтүстік Кореяда ғана емес, Азияда танымал. Қазақстанда да EXO тобының жанкүйерлері жетерлік. Басында он екі қатысушыдан құралғанымен, бүгінде топта он өнерпаз өнер көрсетеді. Әр қатысушы жан-жақты, талантты. Біз бұған дейін аталған топтың бірнеше бейнебаянын қазақшаға аударған едік. Назарларыңызға топтың "Lucky One" туындысын қазақша субтитрмен ұсынамыз. Аударған: Жарылқасын Мырза Тайминг,...

IU - The shower [kaz_sub]
IU - The shower [kaz_sub]

Ли Чжи Ын – оңтүстік кореялық 23 жасар әнші қыз. Оның сахналық есімі «I and You» (мен және сен) әуен арқылы бір бүтін бола аламыз дегенді білдіреді....

Күн ұрпақтары/ Сошедшие с солнца / Descendants of the Sun [kaz_sub]
Күн ұрпақтары/ Сошедшие с солнца / Descendants of the Sun [kaz_sub]

Ел: Оңтүстік Корея  Жанр: романтика, медицина, драма, комедия, боевик  Жыл: 2016  Режиссер: Ли Ын Бок Басты рөлдерде: Чжин Гу, Сон Хе Ге, Сон Джун...