Қазақстан таулары туралы деректер

11 желтоқсан – Халықаралық тау күні қарсаңында Қазақстан жеріндегі ең үлкен, танымал таулар туралы біршама деректерді бере кетуді жөн көріп отырмыз.

Сарыарқа – Орталық Қазақстанда орналасқан. Батыстан шығысқа қарай 1200 шақырымға созылып жатыр. Орташа биіктігі – 500-600 м. Сарыарқа солтүстігінде Батыс-Сібір жазығымен, оңтүстігінде Балқаш көлімен және Бетпақ Дала шөлімен, шығысында Сауыр-Тарбағатай тау жүйесімен шектеседі. Сарырқаның негізгі жауһары – Бурабай шипажайлық аймағы. Жергілікті тұрғындар бұл жерді "қазақстандық Швейцария" деп атайды.

Мұғалжар – аса биік емес тас тізбегі, Орал тауларының оңтүстік сілемі. Мұғалжардың ең биік нүктесі – Үлкен Боқтыбай тауы (657 м). Солтүстіктен оңтүстікке қарай 450 шақырым. Тау өз бастауын Шиелі және Терісбұтақ өзендерінен алады. Тас тізбегінен оңтүстікке қарай Үлкен борсық құмды шөлі жалғасады. Ол Арал теңізі мен Мұғалжарды бөліп жатыр.

Маңғыстау таулары – Каспий теңізіндегі Маңғыстаулық жартылай аралында жатыр. Олардың құрамына Қаратаудың батыс және шығыс жоталары, Ақтаудың оңтүстік және солтүстік жоталары енеді. Қаратаудың ұзындығы – 117, Ақтаудың ұзындығы – 70 шақырым. Бәрі де жыралар, сайлар, аңғарлар, жартастармен бөлшектелген. Маңғыстау тауларының ең биік нүктесі – Қаратау-Бесшоқы (556 м).

Таулардың оңтүстік бөлігінде Батыр аталатын ойпат бар. Бұл – Қазақстанның ең төмен нүктесі. Аталған ойпат әлем бойынша Израильдегі Өлі Теңізден (- 395 м), Қытайдағы Тұрфан шұңқырынан (-154 м), Африкадағы Ассаль өзенінен (-150 м), Египеттегі Каттара ойпатынан (-133) кейін бесінші орында тұр.

Алтай – Алтай-Саян аталып кеткен алып тау жүйесінің бір бөлігі. Шекарасы Зайсан көлі мен Байқал көліне дейін созылған. Қазақстанға оның тек оңтүстік-батыс аймағы ғана енеді. Оңтүстік шекарасы – Қара Ертіс өзенінің бассейні және Зайсан көлі, батысы – Қалба жотасы. Жер бедеріне байланысты қазақстандық Алтай үш аумаққа бөлінеді: Оңтүстік Алтай, Кенді Алтай және Қалба жотасы.

Түрген шатқалы ыстық бастауларымен, сарқырамаларымен, қалың ормандарымен, өзендерімен, шипалық өсімдіктерімен, жеміс-жидектерімен танымал. Ең басты байлығы – сарқырмалар. Олардың саны жетіге жуық. Аюлы Сарқырамасы 30 метр биіктікте құлайды және айналысындағы шыршалары көрген көзді ынтықтырады. Жартастарда мұз дәуіріне дейінгі өсімдіктердің іздері қалған.

Тянь-шань және Хан-Тәңірі. Тянь-шань таулы аймағы Қазақстанның оңтүстік-шығысын алып жатыр. Республикамызға Орталық, Батыс Тянь-Шань және Солтүстік Тянь-Шань (Күнгей Алатау, Шу-Іле Алатау, Желтау, Айтау, Қырғыз Алатауы енеді) тауының барлық бөлігі кіреді. Ал Орталық Тянь-Шань Қытай, Қазақстан, Қырғызстан шекараларында басталады. Осы жерде Қазақстанның ең биік нүктесі – Хан-Тәңірі (6995 м) бар.

Мәр-мар тасты еске салатын үшкір пирамидалы тау алыстан-ақ көзге көрінеді. Таудың айналасында небір аңыздар тараған. Оны кейде Тәңіртау немесе Қантау деп те атайды. Екінші атауға себеп болған – күн батар кезде тау шыңының қызыл түске боялатындығы. Шыңғы жету – әрбір қазақстандық альпинситің арманы деуге болады.

Жоңғар Алатауы Қазақстанның шығысында, Қытай мен Қазақстанның шекарасы, Іле мен Алакөл өзендерінің аралығында орналасқан және батыстан оңтүстік-батысқа, солтүстік-шығысқа созылып жатыр. Жоңғар Алатауының жалпы ұзындығы – 400 шақырым. Орташа биіктігі – 3580 м.

Мұнда әлі күнге дейін таутекелер, арқарлар, қарақұйрықтар мекен етеді. Барсакелмес аралынан құландар әкелінген. Аймақ көненің көзі саналатын ескерткіштерге бай: тасқа салынған суреттер, қорғандар әлі де зерттеліп келеді.

Жалғасы бар...

Дайындаған: Айгерім Сматуллаева

Сурет: voxpopuli.kz,vesti.kz,visitkazakhstan.kz,nnm.me,www.idrive.kz,kzgov.docdat.com


5836 4
(0)

E-mail получателя:
Текст сообщения:

Оқи отырыңыз


Пікірлер тізімі

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз

Танымал блогтар


Қыздарымызды ұяттан безді десек.... Жетісіппіз!

Қазақ қыздарына тіл тигізбейік, өзімізді өзіміз мазақ қылмайық, басқа ұлтпен отыра қалсаң өз қыздарын көкке...



Қазақ даласының бір көрінісі

Адам мен табиғат айырмашылығы


Туған анамен қауышу

Соққы болған хабар, кейде қуанышқа ұласады




Айдарлар бойынша қызықты


Қызықты қосымшалар: iBooks - кітап оқуға арналған қосымшасы (iOS үшін)

Бүгін сіздерге iOS операциондық жүйесі базасында жасалған гаджеттерге арналған қызықты қосымшаның...

Айнұр Ысқақованың жүрекпен салған суреттері

Біздің бүгінгі кейіпкеріміз жастайынан қолынан қылқаламын тастамайтын ерекше дарын иесі Айнұр Ысқақова.

Жадыңызда болсын – 2

Кейде оңай заңдылықтарды түсіне алмайтын кезіміз болады. Оны білген кезде, "Бұрын-соңды неге ойламадым екен?...


Жан тебірентер суреттер

Бүгін назарларыңызға бір көріп, көңіл түкпірінде сақталып қалар сезімге толы сырлы суреттерді ұсынамыз.

Футболдан ел кубогының алғашқы айналымы аяқталды

Жаңа ғана футболдан Қазақстан Республикасы кубогының алғашқы айналымындағы кездесулер мәресіне жетті....

"YouTube" видеоресурсынан видеороликті тез әрі оңай жүктеп алудың жолы

Назарларыңызға "YouTube" видеоресурсынан видеороликті тез әрі оңай жүктеп алудың жолын ұсынамыз.



Соңғы бейнебаян

Bang Yong Guk & ZELO - Never Give Up [қазақша субтитрлер]

B.A.P тобы құрылмай тұрып, топтың рэперлері Бан Ен Гук пен Джело BANG&ZELO дуэті болды. Екеуі бірлесіп, "Never Give Up" әніне бейнебаян ұсынды. Ән мектеп қабырғасында болатын қызықтар мен оқиғаларды баян етеді.

Аударған: Сымбат Әділбек

Әрлеген: T.Kyuti


T.O.P - DOOM DADA [қазақша субтитрлер]

T.O.P 2013 жылдың аяғына таман өзінің «DOOM DADA» атты әніне бейнеклип ұсынды. Әннің мәтінін ол өзі жазған, ал композиторы Big Bang тобының “Bad Boy” және G-Dragon-ның “One...


T-ara - Apple is A + [қазақша субтитрлер]

Apple is A + топтың алғашқы бейнебаяндарының бірі. Ол 2009 жылы шыққан. Бейнебаянда басты рөлді Джиен және Сон Ходжун сомдайды, онымен қоса детектив пен көмекшісі және...




Материал жіберу

Отанды сүю  отбасынан басталады

Любовь к Родине зарождается у семейного очага

Үздік әуендер

Роза Рымбаева"Жұмбақ сезім"
Роза Рымбаева"Кел, ғасыр"
"Тұран" тобы"Жарапазан"
"Тұран" тобыKaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
"Алдаспан" тобы"Ой толғау" - М. Хасанов
"Тұран" тобы"Аққу"
"Тұран" тобы"Елім-ай"
Роза Рымбаева"Алтын сағым"
Роза Рымбаева"Мен сондаймын"
"Алдаспан" тобы"Керуен" - М. Хасанов

Соңғы пікірлер

Жаңалықтар мұрағаты

Қазір сайтта

Барлығы: 1588
Қонақтар: 1577