Қазақстан таулары туралы деректер

11 Желтоқсан 2013, 14:02

11 желтоқсан – Халықаралық тау күні қарсаңында Қазақстан жеріндегі ең үлкен, танымал таулар туралы біршама деректерді бере кетуді жөн көріп отырмыз.

Сарыарқа – Орталық Қазақстанда орналасқан. Батыстан шығысқа қарай 1200 шақырымға созылып жатыр. Орташа биіктігі – 500-600 м. Сарыарқа солтүстігінде Батыс-Сібір жазығымен, оңтүстігінде Балқаш көлімен және Бетпақ Дала шөлімен, шығысында Сауыр-Тарбағатай тау жүйесімен шектеседі. Сарырқаның негізгі жауһары – Бурабай шипажайлық аймағы. Жергілікті тұрғындар бұл жерді "қазақстандық Швейцария" деп атайды.

Мұғалжар – аса биік емес тас тізбегі, Орал тауларының оңтүстік сілемі. Мұғалжардың ең биік нүктесі – Үлкен Боқтыбай тауы (657 м). Солтүстіктен оңтүстікке қарай 450 шақырым. Тау өз бастауын Шиелі және Терісбұтақ өзендерінен алады. Тас тізбегінен оңтүстікке қарай Үлкен борсық құмды шөлі жалғасады. Ол Арал теңізі мен Мұғалжарды бөліп жатыр.

Маңғыстау таулары – Каспий теңізіндегі Маңғыстаулық жартылай аралында жатыр. Олардың құрамына Қаратаудың батыс және шығыс жоталары, Ақтаудың оңтүстік және солтүстік жоталары енеді. Қаратаудың ұзындығы – 117, Ақтаудың ұзындығы – 70 шақырым. Бәрі де жыралар, сайлар, аңғарлар, жартастармен бөлшектелген. Маңғыстау тауларының ең биік нүктесі – Қаратау-Бесшоқы (556 м).

Таулардың оңтүстік бөлігінде Батыр аталатын ойпат бар. Бұл – Қазақстанның ең төмен нүктесі. Аталған ойпат әлем бойынша Израильдегі Өлі Теңізден (- 395 м), Қытайдағы Тұрфан шұңқырынан (-154 м), Африкадағы Ассаль өзенінен (-150 м), Египеттегі Каттара ойпатынан (-133) кейін бесінші орында тұр.

Алтай – Алтай-Саян аталып кеткен алып тау жүйесінің бір бөлігі. Шекарасы Зайсан көлі мен Байқал көліне дейін созылған. Қазақстанға оның тек оңтүстік-батыс аймағы ғана енеді. Оңтүстік шекарасы – Қара Ертіс өзенінің бассейні және Зайсан көлі, батысы – Қалба жотасы. Жер бедеріне байланысты қазақстандық Алтай үш аумаққа бөлінеді: Оңтүстік Алтай, Кенді Алтай және Қалба жотасы.

Түрген шатқалы ыстық бастауларымен, сарқырамаларымен, қалың ормандарымен, өзендерімен, шипалық өсімдіктерімен, жеміс-жидектерімен танымал. Ең басты байлығы – сарқырмалар. Олардың саны жетіге жуық. Аюлы Сарқырамасы 30 метр биіктікте құлайды және айналысындағы шыршалары көрген көзді ынтықтырады. Жартастарда мұз дәуіріне дейінгі өсімдіктердің іздері қалған.

Тянь-шань және Хан-Тәңірі. Тянь-шань таулы аймағы Қазақстанның оңтүстік-шығысын алып жатыр. Республикамызға Орталық, Батыс Тянь-Шань және Солтүстік Тянь-Шань (Күнгей Алатау, Шу-Іле Алатау, Желтау, Айтау, Қырғыз Алатауы енеді) тауының барлық бөлігі кіреді. Ал Орталық Тянь-Шань Қытай, Қазақстан, Қырғызстан шекараларында басталады. Осы жерде Қазақстанның ең биік нүктесі – Хан-Тәңірі (6995 м) бар.

Мәр-мар тасты еске салатын үшкір пирамидалы тау алыстан-ақ көзге көрінеді. Таудың айналасында небір аңыздар тараған. Оны кейде Тәңіртау немесе Қантау деп те атайды. Екінші атауға себеп болған – күн батар кезде тау шыңының қызыл түске боялатындығы. Шыңғы жету – әрбір қазақстандық альпинситің арманы деуге болады.

Жоңғар Алатауы Қазақстанның шығысында, Қытай мен Қазақстанның шекарасы, Іле мен Алакөл өзендерінің аралығында орналасқан және батыстан оңтүстік-батысқа, солтүстік-шығысқа созылып жатыр. Жоңғар Алатауының жалпы ұзындығы – 400 шақырым. Орташа биіктігі – 3580 м.

Мұнда әлі күнге дейін таутекелер, арқарлар, қарақұйрықтар мекен етеді. Барсакелмес аралынан құландар әкелінген. Аймақ көненің көзі саналатын ескерткіштерге бай: тасқа салынған суреттер, қорғандар әлі де зерттеліп келеді.

Жалғасы бар...

Дайындаған: Айгерім Сматуллаева

Сурет: voxpopuli.kz,vesti.kz,visitkazakhstan.kz,nnm.me,www.idrive.kz,kzgov.docdat.com


8423 4
(0)

E-mail получателя:
Текст сообщения:

Оқи отырыңыз


Пікірлер тізімі

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз

Танымал блогтар


Адалдық

кейбір кездерде...

Автор: Айкона Н

Ақтөбеге сапар...

Жас жаным достық десе өбектеген, Орал деп, Ақтөбе деп бөлектемен...


Ей, Жүрек, кімді іздеп, сағынасың?

Сабылып іздеудемін әлдекімді, Сезімнің мөлдірлігін танығасын.



«Өз еліңде ұлтан болғанша...»

(мақал өзгертіп алынды)

Автор: Nazerke Smaghul

Көлеңкемен күрес

Аудармамды сіздерге сынатпағанда, кімге сынатамын....?! "Бой с тенью" деген киноның өлеңі екен бұл....Құдашам...


Қазақ тілді видео блогерлер

Қазіргі кезде ғаламторды тұтынушлырадың көбісі блог жүргізеді. Біз білетін: masaget.kz, youvision (екпін), timeblog т.б. ...




Айдарлар бойынша қызықты


Samsung компаниясы Apple-ді сынға алды

Самсунг өз жарнама роликтерінде және твиттерінде Apple-дің Джобс алға қойған идеялардан алшақтап бара...

ҚызПУ-дың 70 жылдығына арналған дүбірлі айтыс өтті (Фото)

Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінде 70 жылдыққа орай мерейтойлық апталық жалғасуда....

Экологиялық стиль

Екі жыл бұрын ғана даттық дизайнерлердің бірі «Дәрігер Живаго» романында сипатталған әйелдер киімінің...


Әлемдегі ең ылғал елді мекен қайда?

Үндістанның Меглахая штатының солтүстік-шығыс жағында жатқан Мавсилам ауылы планетамыздағы ең ылғалды...

Геннадий Головкин әлемдегі ең үздік боксшы атағына үміткер атанды

Орта салмақтағы WBA (Super) және IBO тұжырымдарынның әлем чемпионы отандасымыз Геннадий Головкин әлемдегі ең...

Microsoft Word-қа қалай оңай жолмен таңба қоюға болады?

Мұндай жағдайда пернетақтаның оң жағында орналасқан NumLock мүмкіндіктерін пайдалана аласыз.



Соңғы бейнебаян

T-ARA - Beautiful Sniper [қазақша субтитрлер]

Treasure Box - оңтүстіккореялық T-ARA  тобының 2013 жылдың 7-ші тамызында  жапон тілінде шыққан альбомы.  Альбомға 13 ән енген. Олардың ішінде "Sexy Love”, "DAY BY DAY", "Bye Bye"  сияқты сәтті шыққан әндерінің жапонша нұсқалары да бар. “Beautiful Sniper де осы альбомға кіретін әндердің бірі.

Аударған: Aidana Asanova

Тайминг: Korganbayeva Ainaz


EXO-K - LOVE LOVE LOVE [қазақша субтитрлер]

“LOVE LOVE LOVE” әні ЕХО-К тобының 2014 жылы ұсынған  “Overdose” атты ән-жинағына кіретін әннің бірі. Ұсынылып отырған видео маусым айында жария болған жұлдызды...


GOT7 - A [қазақша субтитрлермен]

GOT7 - JYP Entertainment агенттігінің 2014 жылы дебют жасаған жаңа тобы. Топ 7 жігіттен тұрады:JB, JR, Mark, Jackson, BamBam, Young Jae, YuGyeom. Топтың алғашқы "Got it?" альбомы қаңтар айында жарық...




Материал жіберу

Отанды сүю  отбасынан басталады

Любовь к Родине зарождается у семейного очага

Үздік әуендер

БатырТы скажи
"Алдаспан" тобы"Арман"
Роза Рымбаева"Дүние жалған"
"Алдаспан" тобы"Көңіл шуағы"
"Тұран" тобыKaiys's weeping - poems by S. Kudaiberdiev (the epic of 'Layla and Majnun')
Роза Рымбаева"Алтын сағым"
"Алдаспан" тобы"Замандастар" - М. Хасанов
"Тұран" тобы"Іңір"
"Алдаспан" тобы"Ел айрылған" - Халық күйі
БатырРевнивая

Жаңалықтар мұрағаты