Қазақстан таулары туралы деректер

11 Желтоқсан 2013, 14:02

11 желтоқсан – Халықаралық тау күні қарсаңында Қазақстан жеріндегі ең үлкен, танымал таулар туралы біршама деректерді бере кетуді жөн көріп отырмыз.

Сарыарқа – Орталық Қазақстанда орналасқан. Батыстан шығысқа қарай 1200 шақырымға созылып жатыр. Орташа биіктігі – 500-600 м. Сарыарқа солтүстігінде Батыс-Сібір жазығымен, оңтүстігінде Балқаш көлімен және Бетпақ Дала шөлімен, шығысында Сауыр-Тарбағатай тау жүйесімен шектеседі. Сарырқаның негізгі жауһары – Бурабай шипажайлық аймағы. Жергілікті тұрғындар бұл жерді "қазақстандық Швейцария" деп атайды.

Мұғалжар – аса биік емес тас тізбегі, Орал тауларының оңтүстік сілемі. Мұғалжардың ең биік нүктесі – Үлкен Боқтыбай тауы (657 м). Солтүстіктен оңтүстікке қарай 450 шақырым. Тау өз бастауын Шиелі және Терісбұтақ өзендерінен алады. Тас тізбегінен оңтүстікке қарай Үлкен борсық құмды шөлі жалғасады. Ол Арал теңізі мен Мұғалжарды бөліп жатыр.

Маңғыстау таулары – Каспий теңізіндегі Маңғыстаулық жартылай аралында жатыр. Олардың құрамына Қаратаудың батыс және шығыс жоталары, Ақтаудың оңтүстік және солтүстік жоталары енеді. Қаратаудың ұзындығы – 117, Ақтаудың ұзындығы – 70 шақырым. Бәрі де жыралар, сайлар, аңғарлар, жартастармен бөлшектелген. Маңғыстау тауларының ең биік нүктесі – Қаратау-Бесшоқы (556 м).

Таулардың оңтүстік бөлігінде Батыр аталатын ойпат бар. Бұл – Қазақстанның ең төмен нүктесі. Аталған ойпат әлем бойынша Израильдегі Өлі Теңізден (- 395 м), Қытайдағы Тұрфан шұңқырынан (-154 м), Африкадағы Ассаль өзенінен (-150 м), Египеттегі Каттара ойпатынан (-133) кейін бесінші орында тұр.

Алтай – Алтай-Саян аталып кеткен алып тау жүйесінің бір бөлігі. Шекарасы Зайсан көлі мен Байқал көліне дейін созылған. Қазақстанға оның тек оңтүстік-батыс аймағы ғана енеді. Оңтүстік шекарасы – Қара Ертіс өзенінің бассейні және Зайсан көлі, батысы – Қалба жотасы. Жер бедеріне байланысты қазақстандық Алтай үш аумаққа бөлінеді: Оңтүстік Алтай, Кенді Алтай және Қалба жотасы.

Түрген шатқалы ыстық бастауларымен, сарқырамаларымен, қалың ормандарымен, өзендерімен, шипалық өсімдіктерімен, жеміс-жидектерімен танымал. Ең басты байлығы – сарқырмалар. Олардың саны жетіге жуық. Аюлы Сарқырамасы 30 метр биіктікте құлайды және айналысындағы шыршалары көрген көзді ынтықтырады. Жартастарда мұз дәуіріне дейінгі өсімдіктердің іздері қалған.

Тянь-шань және Хан-Тәңірі. Тянь-шань таулы аймағы Қазақстанның оңтүстік-шығысын алып жатыр. Республикамызға Орталық, Батыс Тянь-Шань және Солтүстік Тянь-Шань (Күнгей Алатау, Шу-Іле Алатау, Желтау, Айтау, Қырғыз Алатауы енеді) тауының барлық бөлігі кіреді. Ал Орталық Тянь-Шань Қытай, Қазақстан, Қырғызстан шекараларында басталады. Осы жерде Қазақстанның ең биік нүктесі – Хан-Тәңірі (6995 м) бар.

Мәр-мар тасты еске салатын үшкір пирамидалы тау алыстан-ақ көзге көрінеді. Таудың айналасында небір аңыздар тараған. Оны кейде Тәңіртау немесе Қантау деп те атайды. Екінші атауға себеп болған – күн батар кезде тау шыңының қызыл түске боялатындығы. Шыңғы жету – әрбір қазақстандық альпинситің арманы деуге болады.

Жоңғар Алатауы Қазақстанның шығысында, Қытай мен Қазақстанның шекарасы, Іле мен Алакөл өзендерінің аралығында орналасқан және батыстан оңтүстік-батысқа, солтүстік-шығысқа созылып жатыр. Жоңғар Алатауының жалпы ұзындығы – 400 шақырым. Орташа биіктігі – 3580 м.

Мұнда әлі күнге дейін таутекелер, арқарлар, қарақұйрықтар мекен етеді. Барсакелмес аралынан құландар әкелінген. Аймақ көненің көзі саналатын ескерткіштерге бай: тасқа салынған суреттер, қорғандар әлі де зерттеліп келеді.

Жалғасы бар...

Дайындаған: Айгерім Сматуллаева

Сурет: voxpopuli.kz,vesti.kz,visitkazakhstan.kz,nnm.me,www.idrive.kz,kzgov.docdat.com


7638 4
(0)

E-mail получателя:
Текст сообщения:

Оқи отырыңыз


Пікірлер тізімі

Пікір қалдыру үшін тіркеліңіз немесе сайтқа кіріңіз

Танымал блогтар


Сәбинадан бір кем түспейтін қазақтың 10 сұлуы #5

Коко Шанель айтыпты ғой "20-ға дейін қыз сұлу болмаса - бұл табиғаттың кесірі, 30-ға дейін сұлу болмаса - бұл...

Автор: Anara Mustafina

Ұмыт қалған балауыз жайлы ертегі (ертегі)

мына күйкі тірлікте отбасы жылуын жоғалтып алмайық....


Асылыма...

әлі де сағынам сені...



Жаңбырмен айтыс

Жасымнан таз боп елге жаққан жанмын, Жалтырап, басым құдды атқан таңмын. Қара бұлт қара ойлы боп алдың...




Айдарлар бойынша қызықты


Смарт аяқ киім сізге жол көрсетеді

«Lechal» аяқ киімінің табанына орнықтырылған арнайы сезгіш аппараттары адамға дұрыс жол көрсету...

Әлішер Каримовтың продюсері "Жаңа толқын" ұйымдастырушыларына ренжімейтінін айтты

"Біз өз деңгейімізде жақсы өнер көрсеттік, ал ұйымдастырушылар өздеріне ұнайтындай байқау жасады",-дейді...

Жұлдыз жорамал: 28.07.2014 - 03.08.2014

Жұлдыздар бұл аптаның тек тоқтылар үшін аса табысты болатындығын айтады.


Қайран әке

– Сатыр-сұтыр оқ жауды, абыр-сабыр ел көшті. Қара күздің суығы сүйектен өтеді. Кемпір-шалдардың шуылдап...

Бүгін «Ақтөбе» мен «Стяуа» кездесуі өтеді

Бүгін футболдан Чемпиондар лигасының үшінші кезеңіне өткен «Ақтөбе» өз алаңында бухаресттік «Стяуаны»...

Видеодәріс: Компьютердегі файлдарды қалай жасырамын?

Бүгінгі дәрісте компьютердегі файлдарды жасыруды үйренеміз



Соңғы бейнебаян

B2ST- GOOD LUCK [қазақша субтитрлермен]

B2st тобы Hard to Love, How to Love альбомдарынан кейін, 11 айды артқа тастап,  16-шы маусымда «Good Luck» мини-альбомымен қайта оралды. Good Luck - осы альбомның басты әні. Альбомдағы барлық әндерді топтың рэппері Yong Jun Hyung және сазгер Kim Tae Jo жазған. Әнде жігіттер сүйгендеріне болашақта сәттілікке жолығуларын тілейді, бірақ соның өзінде әуенде аздап мұң байқалады.  Жігіттер  бұған дейін балладалық «No More» әнін тыңдарман қауымға ұсынған болатын.
Ән шыға салысымен Кореяның басты 9 музыкалық шерулерінде бірінші орыннан көрініп, All-kill жасады.

Аударған: Сымбат Әділбек

Тайминг, әрлеу: T.Kyuti


Henry Lau (Super Junior M) - Fantastic [қазақша субтитрлер]

Шілде айында Super Junior M тобының мүшесі Генри ‘Fantastic’ атты мини-альбомымен қайтып оралды. Мини-альбом 6 әннен тұрады. Альбомды жасау барысында ол EXO-лық Чанельмен,...


2NE1 - Missing you [қазақша субтитрлер]

2013 жылдың қараша айында 2NE1 «Missing You» әні және бейнебаянымен қайта оралды. Топтың продюсері Ян Хён Сок бұл ән оның әйеліне қатты ұнағанын, тіпті көзіне жас...




Материал жіберу

Отанды сүю  отбасынан басталады

Любовь к Родине зарождается у семейного очага

Үздік әуендер

Қорлан"Толқын легі"
"Тұран" тобы01 Er Turan - poems by I. Saparbai
"Тұран" тобы"Қайыстың зары"
"Алдаспан" тобы"Ой толғау" - М. Хасанов
БатырОтпусти
"Алдаспан" тобы"Белес"
Жазира Байырбекова"Сен маған сүюді үйреттің"
"Алдаспан" тобы"Арман"
"Алдаспан" тобы"Арман"
Роза Рымбаева"Аңыз ару"

Жаңалықтар мұрағаты